سد اسوان

این سد غول پیکر، طرحی عظیم و با شکوه‌است که برای جلوگیری از طغیان‌های طویل ترین رودخانه ی جهان یعنی نیل ساخته شده‌است.این سد به برقراری جریان مداوم آب در تمام طول سال کمک کرده‌است و نیز برق کارخانه‌ها و شهرهای کشور مصر را تأمین می‌کند. طرح ریزی این سد در آلمان صورت گرفت و سپس با کمک اتحاد جماهیر شوروی ساخته شد.

طغیان نیل

از زمان‌های قدیم، هر ساله رودخانه نیل طغیان می‌کرد.این سیل‌ها، لجن‌های حاصلخیز را بر روی زمین پراکنده می‌ساخت و به کشاورزان کمک می‌کرد تا محصولات خود را به عمل آورند.اما بعضی مواقع جاری شدن سیلاب‌های زیاد و بیش از اندازه، خانه‌ها و زمین‌های زراعی را ویران می‌کرد و در بقیه روزهای سال، خشکسالی همه جا را فرا می‌گرفت.

مهار نیل

برای کنترل این سیل‌ها، در سال ۱۹۰۲ میلادی مهندسین سدی در جنوب شهر آسوان ساختند. ارتفاع این سد در سال ۱۹۱۲ و سپس در شال ۱۹۳۳ افزایش یافت.اما هنوز این سد نمی‌توانست رودخانه نیل را کاملاً مهار کند.کار ساخت سد عظیم آسوان در سال ۱۹۶۰ میلادی آغاز شد.سد از خاک و سنگ گرانیت، خاک رُس و سیمان ساخته شده‌است.عرض این سد بیش از ۶/۳ کیلومتر، ارتفاع آن ۱۱۱ متر و قطر آن در قسمت تاج ۴۰ متر می‌باشد.ضخامت پایه سد که بر بستر رودخانه قرار دارد ۹۲۵ متر است.ساخت سد آسوان ۱۰ سال به طول انجامید.

دریاچه ناصر

سد عظیم آسوان در سال ۱۹۷۱ میلادی رسماً افتتاح شد.در فصول بارانی، این سد از طغیان آب رودخانه نیل جلوگیری می‌کند.هنگام انباشته شدن آب رودخانه در پشت این سد، به تدریج مخزن آبی به طول بیش از ۵۰۰ کیلومتر تشکیل می‌شود، که این مخزن بعد از فوت ریاست جمهوری وقت مصر، عبدالناصر، دریاچهٔ ناصر نامیده شد.

تشکیل دریاچهٔ سد

حدود ۵۰۰۰۰ نفر از مردم به دلیل وسعت دریاچه سد، مجبور به ترک خانه‌های خود شدند.آنها به یک منطقه زراعی جدید در ۵۰ کیلومتری شمال شهر آسوان مهاجرت کردند.چندین جزیره و معبد قدیمی در معرض سیل قرار گرفتند، ولی برخی از آنها از این حادثه مصون ماندند.در عملیاتی وسیع و گسترده، معبدهای رامسس دوم و نفرتاری به آجرهای ۳۰ تنی تقسیم شد و سپس دوباره این آجرها، یک به یک در تپه‌هایی مشرف به رودخانه نیل کنار هم سوار شدند.این کار طاقت فرسا ۴ سال به طول انجامید.همچنین سایر معابد کوچک نیز از جزیره ای در نیل که در حال فرورفتن در آب بود، انتقال داده شدند.

فواید

آب‌های ذخیره شده در دریاچه ناصر، زمین‌های زراعی را در دوره خشکسالی و همچنین در تمام طول سال آبیاری می‌کند.اکنون محصولات بیشتری به عمل می‌آید و غذای تولید شده برای تغذیه جمعیت رو به رشد مصر کافی است.آب‌های اضافی که از سد سرریز می‌کنند، توربین‌هایی را به حرکت در می‌آورند که نیمی از برق مصر را تأمین می‌کند.

مشکلات

علاوه بر مزایای فوق، این کوشش بشر برای غلبه بر طبیعت، مشکلاتی نیز پدید آورده‌است. این سد از حرکت لجن‌های حاصلخیز به سمت پایین رودخانه جلوگیری می‌کند و باعث می‌شود تا کشاورزان برای حاصلخیز کردن زمین‌های زراعی خویش، ناگزیر از مواد شیمیایی بیشتری استفاده کنند.از زمان ساخت این سد، کرم‌های کوچکی که در حلزون‌های آبی رودخانه نیل وجود دارند، نوعی بیماری را شایع کردند. در قدیم سیل‌های سالانه از افزایش این حلزون‌ها جلوگیری می‌کرد.بالا آمدن آب، نمک‌ها را به سطح رودخانه آورده و موجب بایر شدن زمین‌های کشاورزی شده‌است.

ویکیپدیا

:: مطالب مرتبط

+  سد یانگ تسه

+  سد ذخيره اي كريت طبس

+  سد های شگفت انگیز جهان

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت سوم)

+  سدهای زیرزمینی

+  سدهای مخزنی

+  سد جیرفت

+  سد دز

+  پروژه افزایش ارتفاع سد دز

+  بررسی اثرات زیست محیطی سدها

+  سازمان و روش اجرای سدهای بزرگ

+  بررسی ایمنی سدهای قوسی

+  فهرست بزرگترین سدهای جهان

 

فهرست بزرگترین سدهای جهان

 

	نام سد	Location	حجم سد (1000* متر مکعب)	حجم سد (1000* یارد  مکعب)	سال اتمام
1	سه دره	چین	39,300,000	51,402,459	در دست ساخت
2	Syncrude Tailings سینکرود Tailings	Canada کانادا	540,000	706,320	در دست ساخت
3	Chapetón	آرژانتین	296,200	387,410	در دست ساخت
4	Pati	آرژانتین	238,180	274,026	در دست ساخت
5	جدید Cornelia Tailings	ایالات متحده	209,500	274,026	1973
6	Tarbela	پاکستان	121,720	159,210	1976
7	Kambaratinsk	قرقیزستان	112,200	146,758	در دست ساخت
8	فورت گری گوری پک	مونتانا	96,049	125,628	1940
9	پایین Usuma	نیجریه	93,000	121,644	1990
10	Cipasang	اندونزی	90,000	117,720	در دست ساخت
11	Atatürk	ترکیه	84,500	110,522	1990
12	Yacyretá - Apipe	پاراگوئه / آرژانتین	81,000	105,944	1998
13	خانه (Raúl Leoni)	ونزوئلا	78,000	102,014	1986
14	Rogun	تاجیکستان	75,500	98,750	1985
15	Oahe	داکوتای جنوبی	70,339	92,000	1963
16	Mangla	پاکستان	65,651	85,872	1967
17	Gardiner	کانادا	65,440	85,592	1968
18	سد دریابند	هلند	63,400	82,927	1932
19	Oroville	کالیفرنیا	59,639	78,008	1968
20	سن لوئیس	کالیفرنیا	59,405	77,700	1967
21	Nurek	تاجیکستان	58,000	75,861	1980
22	پادگان	داکوتای شمالی	50,843	66,500	1956
23	Cochiti	نیومکزیکو	48,052	62,850	1975
24	Tabka (Thawra)	سوریه	46,000	60,168	1976
25	بنت WAC	کانادا	43,733	57,201	1967
26	Tucuruíi	برزیل	43,000	56,242	1984
27	Boruca	کاستاریکا	43,000	56,242	در دست ساخت
28	بالا اسوان (Sadd - الشیخ (عالی)	مصر	43,000	56,242	1970
29	سن Roque	فیلیپین	43,000	56,242	در دست ساخت
30	کیف	اوکراین	42,841	56,034	1964
31	Dantiwada چپ پشته	هند	41,040	53,680	1965
32	ساراتوف	روسیه	40,400	52,843	1967
33	ماموریت Tailings 2	آریزونا	40,088	52,435	1973
34	فورت راندال	داکوتای جنوبی	38,227	50,000	1953
35	Kanev	اوکراین	37,860	49,520	1976
36	موصل	عراق	36,000	47,086	1982
37	Kakhovka	اوکراین	35,640	46,617	1955
38	Itumbiara	برزیل	35,600	46,563	1980
39	Lauwerszee	هلند	35,575	46,532	1969
40	Beas	هند	35,418	46,325	1974
41	Oosterschelde	هلند	35,000	45,778	1986

 

منبع : infoplease.com (ترجمه : معین بهرامپور)

:: مطالب مرتبط

+  سد یانگ تسه

+  سد ذخيره اي كريت طبس

+  سد های شگفت انگیز جهان

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت اول)

+  سدهای زیرزمینی

+  سدهای مخزنی

+  سد جیرفت

+  سد دز

+  پروژه افزایش ارتفاع سد دز

+  بررسی اثرات زیست محیطی سدها

+  سازمان و روش اجرای سدهای بزرگ

+  بررسی ایمنی سدهای قوسی

 

بررسی ایمنی سدهای قوسی

سدهای قوسی از انواع سدهای با اضافه ظرفیت باربری بالا و خصیصه خود انطباقی و برتری نسبت ایمنی به قیمت‌ بهره‌ می‌برند. هر چه سد قوسی مرتفع‌تر و بزرگتر باشد، به همان نسبت شرایط زمین‌شناسی محل سد پیچیده‌تر بوده و ظرفیت مخزن نیز بزرگتر خواهد بود. بنابراین، در صورت وقوع هرگونه خرابی در این سدها، اقتصاد ملی متحمل زیان فراوان شده و زندگی و دارایی مردم در معرض خطر قرار خواهد گرفت. در نتیجه، خسارت‌های بالای ناشی از فروریزی سد نشان دهنده اهمیت بالایی است که باید به ارزیابی و نظارت بر مسائل امنیتی سد اختصاص داده شود. در حال حاضر، مهمترین اهداف در بررسی‌های امنیتی در این زمینه شامل، تئوری‌های مقاومت، تئوری‌ پایداری، تئوری قابلیت اتکا، تئوری صدمات شکستگی به همراه تحلیل‌های شبیه‌سازی عددی، تست مدل ژئوهندسی، ارزیابی و تحلیل بالعکس داده‌ها و غیره است. با این وجود، این اهدا، دور از اصول تئوریکال علمی و اقبال از سوی چرخه مهندسان سد است . این مقاله درباره پیشرفت‌های صورت گرفته در زمینه سدهای قوسی و زیان و خسارت ناشی از فروریزی این سدها و خلاصه‌ای بر تئوری‌های اصلی موجود و اهداف ارزیابی‌های امنیتی سدهای قوسی بوده و نقاط ضعف این تئوری‌ها و اهداف را تحلیل کرده و مشکلات موجود بر سر راه تحقیقات آینده را مورد اشاره قرار داده و نهایتا به مسائل و موضوعات حیاتی و نقاط مشکل‌ساز به عنوان ارزیابی‌های امنیتی سدهای قوسی می‌پردازد.

● مقدمه

سدهای قوسی گونه‌ای از سدهای امن و اقتصادی هستند. از زمان ساخت اولین سد قوسی در جهان (سد زولا) در فرانسه در سال ۱۸۵۴ و اولین سد قوسی بلند در جهان (سد هاور( )به ارتفاع ۲۲۱ متر و طول تاج ۳۷۲ متر) در آمریکا در سال ۱۹۳۶، سدهای قوسی به لطف اضافه ظرفیت باربری منحصر به فرد و خصیصه خود تنظیمی، به وفور مورد توجه مهندسان سد در زمینه ساخت سد در سراسر جهان قرار گرفته‌اند، در حال حاضر بیش از نیمی از سدهای عظیم ساخته شده در سراسر جهان با ارتفاعی بیش از ۲۰۰ متر از نوع سدهای قوسی هستند. در نواحی غربی چین گروهی از سدهای قوسی ممتاز جهان با ارتفاعی بیش از ۳۰۰ متر در دست ساخت بوده و یا ساخته خواهند شد. سدسازی در تمام کشورهای جهان این موضوع را به اثبات رسانیده است، که هر چند سد بلندتر و مرتفع‌تر باشد، اهمیت اقتصادی و جنبه‌های امنیتی آن بیشتر خواهد بود. به طور کلی، سدهای قوسی با مخازن عظیم مانند سد قوسی مالپاست فرانسه، سد قوسی وایونت ایتالیا و غیره ثابت کرده‌اند که در صورت فروریزی وخرابی عواقب این مسئله کاملا جدی بوده و نه تنها اقتصاد ملی را متحمل زیان قابل توجهی می‌کنند، بلکه جان و مال مردم را شدیدا به خطر خواهند انداخت.

در سال ۱۹۵۹ سد قوسی مالپاست فرانسه به دلیل لغزش بدنه سد به همراه لایه عمیق سنگی شالوده، فرو ریخت که این اتفاق منجر به مرگ ۴۰۰ نفر و از دست رفتن سرمایه‌ای اقتصادی هنگفتی شد. بنابراین باید به اهمیت بالای مسائل امنیتی سدهای قوسی داده شود و بررسی‌های عمیقی باید به سمت تنش، تغییر شکل و مکانیزم تخریب در حین بهره‌برداری از این سدها سوق داده شود و همچنین ارزیابی‌هایی در ارتباط با ضریب اطمینان سدهای قوسی باید صورت پذیرد. (به این معنی که فاصله بین حالت طراحی شده و حالت تخریبی سد قوسی باید ارزیابی شود.) به طور کلی اکثر سدهای قوسی دارای شرایط ژئولوژیکی پیچیده، شرایط محیطی ناسازگار، عدم قطعیت فیزیکی (تصادفی) پارامترهای مکانیکی و غیره هستند. تمام این فاکتورها باعث عدم قطعیت در تحقیقات صورت گرفته در زمینه امنیت سدهای قوسی شده است. تمام تئوری‌ها و اهداف حال حاضر دارای هم نقطه ضعف و هم نقطه قوت بوده که باید پیشرفت‌ها و تکمیلات مربوطه به سرعت صورت پذیرد.

● بررسی ایمنی سدهای قوسی توسط تئوری مقاومت

بر طریق تئوری مقاومت، خرابی یک سد قوسی به جهت ترک‌های قوسی ایجاد شده بر اثر تنیش‌های کششی اضافه، تسلیم شانه و یا بدنه سد بر اثر تنش‌های فشاری اضافی، لغزش بدنه صخره‌ای سد در امتداد سازه‌ای نرم و ضعیف بر اثر تنش‌های برشی اضافی و ... به وقوع می‌پیوندد. با مقایسه‌ مقاومت تحت شرایط محدود و اثر بار طراحی می‌توان مشخص کرد، که آیا سازه به مقاومت تخریبی (مقاومت نهایی) خود رسیده است یا خیر. در کشورهایی مانند ایالات متحده، ژاپن، چین و ... رسم بر این است که ضریب اطمینان مقاومت کششی و فشاری از طریق آنالیز تنش کرنش سد قوسی توسط فرایند تقسیم بار تیر قوسی به دست آمده و سپس ضریب اطمینان مقاومت برشی براساس اصل تعادل حد بدنه‌ای صلب محاسبه شود.

متن کامل در ادامه مطلب ...

:: مطالب مرتبط

+  سد یانگ تسه

+  سد ذخيره اي كريت طبس

+  سد های شگفت انگیز جهان

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت اول)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت دوم)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت سوم)

+  سدهای زیرزمینی

+  سدهای مخزنی

+  سد جیرفت

+  سد دز

+  پروژه افزایش ارتفاع سد دز

+  بررسی اثرات زیست محیطی سدها

+  سازمان و روش اجرای سدهای بزرگ

 

سازمان و روش اجرای سدهای بزرگ

چكيده:

كاهش نزولات جوي ، رشد جمعيت و شرايط خاص جغرافبايي ايران سبب گرديده اند كه مديران كشور بيش از پيش به كنترل و مهار آبهاي سطحي توجه نموده و ساخت سد را به عنوان يك عامل راهبردي در دستور كار خود قرار دهند.

صنعت سد سازي ، از فن آوري و پيچيدگيهاي خاص در طرح و اجرا ، برخوردار است . از ديد اجرايي ، وسعت كارگاهها و تنوع فعاليتهاي عمراني سبب مي گردند كه دست اندركاران طرح ، توجه خاصي به مكانيزم كنترل پروژه و نيز سازمان و روش اجراي مناسب ، نمايند . اهميت اين عوامل به حدي است كه مي توان ميزان موفقيت هر طرح عمراني را در ميزان دستيابي به اين اهداف خلاصه نمود.

مي توان هنر بزرگ مديران طرحهاي عمراني را درشناخت و درك صحيح عمليات ، موضوع پيمان ، تجزيه و تفكيك عمليات ، تدوين روشهاي اجرائي درست و ايجاد سازمان فني و اجر ائي مناسب ، ارزيابي نمود .راهبري چنين سازماندهي بدون داشتن انگيزه هاي قوي و مشترك آسان نخواهد بود . مديران پروژه بايد با درك صحيح و عميق از فرهنگ و اعتقاد كاركنان ، روابط درون سازماني را  به نوعي تنظيم نمايند كه ضمن تبين دقيق حدود وظائف ، از انجام كارهاي موازي اجتناب گردد.

مقاله حاضر ، نگرشي است بر نقش و اهميت سازمان اجرائي در ساخت سدها كه در اين خصوص و به عنوان مطالعه موردي از تجربيات بدست آمده در سد عظيم كرخه ، استفاده شده است.

در اين مقاله سعي شده است ، عوامل موثر بر پيشرفت اجرائي طرح مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گيرد . از اينرو مقدمتا به تاثير نقش و هماهنگي في ما بين اركان پروژه (كارفرما ، مشاور ، پيمانكار) پرداخته شده است و با اين ديد سازمان اجرائي مطلوب و كار آمد و عوامل موثر بر آن مورد بررسي قرار گرفته است .

توجه به ريسك و ميزان خطر پذيري در پروژه و نحوه برخورد با پديده هاي اتفاقي نيز از ديگر مواردي است كه در اين مقاله به تفضيل به آن پرداخته شده است.

نقش هماهنگی ارکان پروژه (کارفرما،مشاور،پیمانکار) در هدایت و پیشبرد صحیح آن

در هر پروژه عمراني ، تعاريف حقوقي شرح وظايف سه ركن اساسي هر پروژه را (كارفرما ، مشاور ، پيمانكار)  به خوبي مشخص كرده اند .اما با نگاهي گذرا به سوابق برخي از طرحهاي عمراني كشور ، به راحتي عدم موفقيت در اجراي كامل اين تعاريف مشخص مي گردد.

وضعيت اجرائي چنين پروژه هايي گوياي اين مطلب است كه دو عامل كمينه نمودن هزينه و بهينه نمودن برنامه زمان بندي طرح ، كمتر از وضعيت مطلوب و منطقي برخوردار بوده است .از اينرو دور از ذهن نيست اگر وظايف اصلي اركان يك پروژه را ،  ايجاد هماهنگي در ساختار اجرائي طرح و نهايتًا دستيابي به دو عامل اساسي ياد شده بدانيم .

 به طور خلاصه مي توان دسترسي به اين مهم را در سه گزينه زير مشاهده نمود:

1- توجه به مهارت فني و حرفه اي اركان پروژه به عنوان ملاك اصلي درگزينش مسئولين هر ركن.

2- توجه و التزام كامل به شرح وظائف و ايجاد سيستم كنترلي در حين اجراء.

3- ايجاد محيط كاري پويا با توجه به روحيات ملي و مذهبي در بين تمامي دست اندر كاران طرح .

بطور كلي اولين ركن هر پروژه عمراني را كارفرماي طرح تشكيل ميدهد . كارفرما مسئوليت كامل پروژه را در طي زمان اجرا و بهره برداري بر عهده دارد .عمده ترين وظائف كارفرما را مي توان پيش بيني منابع مالي لازم و انتخاب مجري طرح برشمرد .انتخاب صحيح مجري طرح كه خود در چار چوب قوانين موجود ، وظيفه انتخاب مشاور و پيمانكار طرح را برعهده دارد ، از مهمترين عوامل موفقيت هر طرح عمراني محسوب مي گردد.

طرح عظيم سد مخزني كرخه كه به واسطه ميزان هزينه انجام شده و نيز وجود مسائل فني خاص از جمله بزرگترين و مهمترين پروژه هاي عمراني و ملي كشور محسوب مي گردد ،از مسائل فوق مستثني نبوده است . نگاهي به عامل زمان و هزينه صرف شده براي اين پروژه نشان مي دهد كه دو عامل كمينه نمودن هزينه و بهينه نمودن برنامه زمان بندي ضمن رعايت مسائل فني ، به خوبي رعايت شده است.

گفتني است عمليات اجراي سد مخزني كرخه كه نياز به 32.500.000 متر مكعب خاكريزي و 1.347.000 متر مكعب بتن ريزي داشته است ، در حالي يكسال زودتر از برنامه زمان بندي مصوب طرح پايان يافته است كه از ديدگاه مالي ، هزينه واحد عمليات اجرايي در اين پروژه ، نسبت به هزينه هاي معمول در جامعه مهندسي كشور از پائين ترين سطح ممكن برخودار بوده است.

شكي نيست كه طرح كرخه اين موفقيت ملي را ،مديون رعايت كامل اصول مطروحه و نهايتا  ايجاد هماهنگي فني في مابين اركان پروژه مي باشد كه بي ترديد نقش مسئولين كلان طرح در ايجاد چنين سازماني قابل ستايش است.

اميد مي رود با انتقال صحيح اين دستاوردها به بخش جوان مهندسي كشور ، بيش از پيش شاهد شكوفائي صنعت عمراني كشور باشيم.

ویژگیهای ساختگاه سد کرخه و تاثیر آن بر طراحی و انتخاب روشهای اجرایی مناسب

ويژگيهاي ساختگاه هرسد تأثير زيادي بر جا نمايي ، نوع سازه و پيچيدگي و تنوع عمليات اجرايي دارد كه ساختگاه كرخه نيز از اين اصل مستثني نيست . سد مخزني كرخه در حدود 21 كيلومتري شمال غربي انديمشك ، در استان خوزستان و بر روي رودخانه كرخه احداث شده است . رودخانة كرخه سومين رودخانه پر آب ا يران بعد از رودخانه هاي كارون و دز محسوب ميشود . اين رودخانه از مناطق مياني و جنوب غربي رشته كوههاي زاگرس در نواحي غرب و شمال كشور سرچشمه گرفته و پس از طي مسافتي حدود ۹۰۰ كيلومتر در امتداد شمال به جنوب در مرز مشترك ايران و عراق به مرداب هور العظيم مي ريزد . متوسط حجم آبدهي سالانه آن ۱۷۷ متر مكعب در ثانيه و متوسط حجم آب ساليانه رودخانه كرخه 5.5 ميليارد متر مكعب مي باشد . محور سد در دره اي باز به عرض حدود ۱۰۰۰ متر واقع شده و جناحين سد به طول ۱۰۰۰ متر از هر طرف نيز بر روي ارتفاعات گسترش يافته است تا بتواند حجم م خزن مورد نياز را فراهم آورد . بدين ترتيب طول تاج اين سد به ۳۱۰۰ متر رسيده است. پي سد از نظر زمين شناسي تناوبي است از لايه هاي كنگلو مراي بختياري و لايه هاي گل سنگي (ماداستون). لايه هاي گل سنگي كاملا نفوذ ناپذير و لايه هاي كنگلو مرايي بر حسب اندازه دانه ها ، وجود يا عدم خميره (سيمانتاسيون) از نظر هيدروليكي و نفوذپذيري عملكردي بسيار متفاوت دارند . بطور مثال در بخشهايي از اين لايه ها ، دانه ها تقريبًا هم اندازه و بدون خميره در كنار يكديگر قرار گرفته اند . اين بخشها كه اصطلاحًا شن باز(open gravel)  ناميده شده اند ، بسيار نفوذ پذير و مانند لايه هاي زهكش عمل مي نمايند و بعضًا به همديگر ارتباط دارند و در طولهاي بسيار زياد در جوانب مختلف گسترش يافته اند . تزريق سيمان در اين مناطق حتي در فشارهاي پائين نيز ممكن نيست زيرا تمامي دوغاب به راحتي در درون لايه ها نفوذ مي نمايد و مانند جريان هاي آب زير زميني در درون زمين حركت مي نمايد . بالعكس در درون همين لايه هاي كنگلومرايي به قسمت هايي كه توسط خميرة ماسه آهكي كاملا به يكديگر جوش خورده اند برخورد مي نمائيم كه از نفوذ پذيري بسيار كمي برخوردارند . همچنين عدسي هاي ماسه اي نيز در درون لايه هاي كنگلومرايي به فراواني يافت مي شوند كه آب به راحتي از درون آنها نفوذ مي كند ولي دوغاب در محل برخورد به آنها فيلتر شده و كيكی از ملات سيمان برروي آنها تشكيل شده و مانع نفوذ دوغاب به داخل توده سنگ مي شود .

متن کامل در ادامه مطلب...

:: مطالب مرتبط

+  سد یانگ تسه

+  سد ذخيره اي كريت طبس

+  سد های شگفت انگیز جهان

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت اول)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت دوم)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت سوم)

+  سدهای زیرزمینی

+  سدهای مخزنی

+  سد جیرفت

+  سد دز

+  پروژه افزایش ارتفاع سد دز

+  بررسی اثرات زیست محیطی سدها

 

بررسی اثرات زیست محیطی سدها

چکیده:

همانطور که می دانیم تا چند سال آینده جهان با بحران بی آبی کم سابقه اي در طول عمر خود مواجه خواهد شد که دانشمندان سعی داشتند با ارائه روشهایی به ذخیره آب بپردازند و از هدر رفتن آن جلوگیري کنند و این امر و در کنار آن تولید انرژي از آب موجب پیدایش علم مهندسی سد شده است. البته قدمت سد سازي در جهان به هزاره هاي پیشین می رسد و در ایران، سد ذوالقرنین معروف به اسکندر یکی از قدیمی ترین سازه هاي ذخیره آب در دنیا می باشد.

در این مقاله سعی شده است که ارتباط یکی دیگر از شاخه هاي مهندسی عمران تحت عنوان مهندسی سد را با محیط زیست بررسی کرده و ضمن برشمردن خطرات سدها بر محیط پیرامون خود، با ارائه راهکارهاي مختلف سعی شود که اثرات مخرب سدها را به حداقل کاهش دهیم.

کلمات کلیدي : سد ، محیط زیست ، ارزیابی و توسعه پایدار

1) مقدمه :

همانطور که می دانیم، آب در میان مواهب طبیعی از جایگاه ویژه اي برخوردار است و این اهمیت از آنجا ناشی می شود که اکثر پژوهشگران منشا اولیه حیات را در آب جستجو می نمایند نگاهی کوتاه به وضعیت آبهاي قابل دسترسی و استفاده بشر و سایر موجودات زنده دیگر که به آب شیرین براي ادامه حیات نیاز دارند، عمق مساله و اهمیت برخورد جدي و محتاطانه با آب را روشن می سازد.

کل موجودي آب در سیاره ما که تحت نام هیدروسفر می شناسیم حدود 000/360/1 کیلومتر مکعب است. که نزدیک به 2/97 درصد از این مقدار آب شور و تنها 7/2 درصد باقیمانده آب شیرین است. و از این مقدار 14/2 درصد شامل یخهاي قطبی غیر قابل دسترس می باشند. و آنچه که در اختیار ماست حدود 12000 کیلومتر مکعب برآورد می شود که از این مقدار هم فقط درصد کمی قابل برداشت است. در ضمن مقدار آبهاي زیر زمینی قدري بیش از 8000 کیلومتر مکعب است که فقط سه در هزار آن بطور طبیعی بازسازي می شود. میزان ریزش آب بر سطح زمین ۰۰۰/۴۵۰ کیلومتر مکعب در سال است که بعلت تبخیر به تعادل می رسد و از این مقدار تنها 110000 کیلومتر مکعب بر سطح قاره ها می بارد. با توجه به این آمار می توان به وضعیت بحرانی آب در سطح زمین پی برد که براي جلوگیري از هرز رفتن آن باید آن را در مکانهایی ذخیره کرد و همچنین مراقب وارد شدن هر گونه آلودگی به آنها بود.

اینجاست که می توان به اهمیت دانش مهندسی سد پی برد و این روش را به عنوان بهترین روش در مهار آب شیرین براي استفاده قریب به هفت میلیارد انسان و تعداد بی شماري موجود زنده که حق حیات دارند، بکار برد. و البته اهمیت فوق نباید ما را از ارزیابی زیست محیطی پروژه هاي سد غافل کرد تا براي رسیدن به توسعه پایدار، محیط زیست را قربانی توسعه بی رویه نکنیم .

در این مقاله سعی شده است تا با بر شمردن فوائد و مضرات سدها بر محیط زیست و راهکارهایی براي رسیدن به مطلوب که همان توسعه پایدار است، ارائه شود .

2) تعریف توسعه پایدار :

سازمان خواربار و کشاورزي ملل متحد( FAO )  توسعه پایدار را به این صورت تعریف می کند: توسعه پایدار، عبارت است از مدیریت و حفاظت اساسی از منابع طبیعی و جهت دادن فن اوري و سنت ها به طریقی که اطمینان حاصل شود که نیازهاي انسانی براي همیشه، در حال حاضر و براي نسل آینده بر آورد می گردد. توسعه پایدار اکولوژیکی (ecologically sustainable) بهترین و ایده ال ترین نوع توسعه محسوب می گردد و عبارت است از : توسعه اي که کیفیت کلی زندگی را در حال و آینده بهبود بخشیده، بطوري که فرایندهاي اکولوژیکی ضروري را براي ادامه زندگی حفظ نماید.

بر این اساس فعالیتهاي توسعه اي باید بر اساس نیازهاي اجتماعی تدوین شود. این فعالیتها شامل روشهاي ساختمانی و بیولوژیکی، ترویج متدهاي نوین، تلاش در جهت مشارکت عمومی و مردمی و آموزش و تبلیغات می باشند. سپس گزینه هاي رقیب از نظر اقتصادي مورد توجه قرار گیرد و در نهایت فرآیندهاي اکولوژیکی مورد بررسی قرار گیرند. طبیعی است در جایی که این فرایندها به نوعی مختل شوند و یا نادیده انگاشته شوند، توسعه پایدار نمی تواند تحقیق یابد. در بخش فرآیندهاي اکولوژیکی بایستی منابع طبیعی حوزه مد نظر قرار گیرند. خاك و آب از مهمترین و در

دسترس ترین منابع طبیعی در فرآیندهاي اکولوژیکی هستند. توسعه پایدار عملاً فقط در فصل مشترك مولفه هاي سه گانه اجتماعی، اقتصادي و اکولوژیکی می تواند تحقق پذیرد. و البته به دلیل نیازهاي روز افزون بشر به مواد غذایی بیشتر و همچنین آب شیرین در آینده و سیر قهقرایی محیط زیست که به صورت فزاینده اي این نیازها را مورد تهدید قرار می دهد، مساله پایداري در منابع طبیعی از جمله منابع آب و خاك، اهمیت روز افزون یافته است . لذا اکنون به نظر می رسد توسعه پایدار بدون در نظر گرفتن وضعیت منابع آب و خاك، بی معناست .

3) لزوم ارزیابی زیست محیطی قبل از اجراي پروژه :

هر نوع توسعه با هر درجه اي از کمیت یا کیفیت، آثار زیست محیطی ویژه اي را به دنبال دارد. دخل و تصرف انسان در محیط طبیعی لزوماً به معناي ایجاد تغییرات در شکل طبیعی و اولیه محیط است . تداوم عمل انسان در تغییر شرایط طبیعی، نهایتاً می تواند توازن هاي موجود محیط را بر هم زده و زنجیره اي از پیامدهاي ناخواسته یا پیش بینی نشده را در بر داشته باشد چنانکه هم اینک جوامع انسانی با این معضل روبرو گردیده اند.

بدیهی است از هنگامی که فکر احداث یک پروژه بوجود می اید تا شروع بهره برداري از آن پروژه، می باید راه دشوار و طولانی پیموده شود. ملاحظه مسائل زیست محیطی در تمام مراحل اجرایی یک پروژه مهمترین وظیفه سازمان حفاظت محیط زیست در کشورهاي مختلف جهان است. این نظارت شامل مراحل طراحی، مراحل اجراي پروژه و پس از آغاز بهره برداري از آن پروژه می باشد. زیرا جلوگیري از احداث یک کارخانه یا سد که فرضاً موقعیت مکانی آن نامناسب تشخیص داده شود که بر حسب نوع فعالیت، موجبات آلودگی محیط را فراهم می آورند، که به مراتب آسان تر و اقتصادي تر از تغییر مکان و یا تعویض تکنولوژي آن پس از احداث آنها است. لذا استفاده از تجربیات ارزشمند سایر ملل که به بهاي گزافی حاصل شده است، می تواند براي دیگر کشورهاي در حال توسعه آموزنده و مفید واقع شده و از تکرار همان اشتباهات در دیگر نقاط جهان، جلوگیري نماید. از این رو اصول اساسی را که باید در ارزیابی زیست محیطی پروژه هاي عمرانی مورد نظر واقع شوند، شامل موارد زیر است : تناسب یا عدم تناسب اکریسیستم جهت فعالیتهاي انسانی و یا طرحهاي عمرانی طبقه بندي اکوسیستم بر اساس انواع استفاده ها و کاربري ها مقایسه بین بازدهی بدست آمده و نیرویی که براي هر گونه فعالیت یا کاربري مورد نیاز باید صرف شود.

طبیعی است که چنانچه ارزیابی از اثرات متقابل محیط و عملکردهاي انسانی در قالب پروژه هاي عمرانی انجام بگیرد، توان بالقوه، محیط و ظرفیت آن و اثراتی که بر عملکردها ایجاد می نماید از طریق شناخت اولیه آشکار می شود. درجه اهمیت و ابعاد اثرات منفی در شرایطی که توان محیط در حد پذیرش نسبی فعالیتهاي منظور شده نباشد و نیز اثراتی که از نظر اقتصادي- اجتماعی بر این فعالیتها وارد می نماید، می تواند از طریق کاربرد تکنولوژیهاي فنی و یا شیوه هاي حفاظتی ( سنتی – علمی ( به حداقل کاهش می یابد. اصولاً اکولوژي انسانی ) بخشی از سرزمین که محل دائمی سکونت و فعالیتهاي انسانی بشمار می رود ( فقط می تواند با بکارگیري قانون و آگاهی عمومی و رعایت تعادل بین مسائل اکولوژیک و فاکتورهاي اقتصادي حفظ گردد.

3-1) مراحل ارزیابی زیست محیطی سدها :

موارد سلسله مراتب یک گزارش ارزیابی زیست محیطی سد، منطبق با موضوعات زیر می باشد :

خلاصه غیر فنی که شامل :

نوع فعالیت، علت اجرا ، توجیه فنی، اقتصادي- اجتماعی، سیاسی ، گزینه هاي فنی و مکانی، زمان آغاز خاتمه ، اثرات مهم زیست محیطی، گزینه نهایی، برنامه هاي پیشگیري و کنترل آثار ناسازگار ، نتیجه گیري و شرح پروژه است .تشریح وضعیت موجود محیط زیست منطقه: که می توان به اقلیم و کیفیت هوا، منابع آلاینده هوا، منابع آب و کیفیت آنها که شامل کلیه آبهاي جاري و ساکن در حوزه آبریز سد است و همچنین آبهاي زیرزمینی و ویژگیهاي آنها، زمین شناسی- تکتونیک و لرزه خیري منطقه، شناسایی و طبقه بندي خاك در منطقه، طبقه بندي اکوسیستم ها و موقعیت و محل آنها و غیره .... اشاره کرد .

3- پیش بینی اثرات زیست محیطی گزینه ها در مراحل مختلف ساختمانی، بهره برداري و پس از هر پروژه .

4- ارزیابی گزینه ها که شامل :ارزیابی هر یک از گزینه ها در فازهاي ساختمانی و بهره برداري، اثرات غیر قابل اجتناب ویران ناپذیر بر منابع و محیط زیست و در پایان انتخاب گزینه نهایی است .

5- برنامه هاي اقدامات کاهش اثرات سوء و مهم

6- برنامه هایی مدیریت محیط زیست که شامل : مراقبت و پایش، آموزش و مشارکت عمومی است .

7- جمع بندي و نتیجه گیري

8- منابع و ماخذ مورد استفاده

9- مشخصات تهیه کنندگان گزارش

10- پیوستها

توضیح :

(نقشه هاي مورد نیاز با مقیاس 1000/1 تا 10000/1 بر حسب نوع پروژه ارائه می شوند.)

4) سدها و اثرات آنها بر محیط زیست :

4-1) حیات در رودخانه ها :

رودخانه ها بر حسب اینکه داراي آبهاي جاري تند یا کند و آرام داشته باشند داراي ویژگیهاي زیستی متفاوتی هستند. که هر گونه فعالیت صنعتی و اقتصادي در آن می تواند تاثیرات ژرف بر حیات رودخانه بگذارد ...

مجتبی نادري ، محمد رضا نادري

متن کامل در ادامه مطلب...

:: مطالب مرتبط

+  سد یانگ تسه

+  سد ذخيره اي كريت طبس

+  سد های شگفت انگیز جهان

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت اول)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت دوم)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت سوم)

+  سدهای زیرزمینی

+  سدهای مخزنی

+  سد جیرفت

+  سد دز

+  پروژه افزایش ارتفاع سد دز

 

پروژه افزایش ارتفاع سد دز

سد دز که پروژه اصلي ذخيره آب طرح عمران دز مي باشد در اواخر سال 1341 به بهره برداري رسيده است.

چهار دهه بهره برداري از سد منجر به اشغال بيش از 600 ميليون مترمکعب از حجم مخزن سد با رسوبات شده بدين جهت براي جبران حجم تنظيمي از دست رفته ناشي ازشرايط فوق و همچنين کاهش آثار طرح هاي جديد سدسازي و انتقال بين حوزه اي در بالادست و همچنين به دليل افزايش نياز به آب و انرژي در پايين دست تصميم به افزايش ارتفاع سد گرفته شده است.

انجام مطالعات افزايش ارتفاع به شرکت بهان سد و با همکاري فني شرکت کانادائي ايکرز واگذار شده است.

اهداف طرح :

انجام مطالعات امکانيابي به منظور تعيين ميزان افزايش ارتفاع سد و تهيه نقشه هاي طراحي تفصيلي واسناد مناقصه به منظور استحصال حجم مفيد اضافي در مخزن سد براي حفظ وافزايش اهداف تأمين آب کشاورزي وتوليد برق آبي.

زمان اجراي مطالعات :

زمان اجراي مطالعات دو سال پيش بيني شده است که از تيرماه سال 84 آغاز شده است.

مشخصات سد موجود

موقعيت :

سد دز در بالادست شهر دزفول در استان خوزستان واقع شده است.

هيدرولوژي :

سطح حوزه آبريز 17000 کيلومتر مربع

ميانگين آوردها 287 مترمکعب در ثانيه

مخزن :

تراز حداکثر مخزن 352 متر از سطح آزاد دريا

تراز حداقل مخزن 290

حجم کل مخزن در تراز 352 3550 ميليون مترمکعب

حجم مفيد مخزن (بين تراز 352 و 290) 2710 ميليون مترمکعب

حجم مرده مخزن زير تراز 290 (که بخش عمده آن پر شده است) 840 ميليون مترمکعب

زمين شناسي :

منطقه سد دز از کنگلومراي آهکي تشکيل شده است. عوارض زمين ساخت مهمي در آن به چشم نمي خورد.

سازه هاي طرح :

سد نازک بتوني قوسي به ارتفاع 203 متر

ضخامت در تاج 5/4 متر

ضخامت حداکثر درمحل اتصال به پولوينو 21 متر

سرريز :

دو سازة مجزا هريک داراي دو دريچه راديال به ابعاد 5/10 × 15 متر

تونل سرريز شماره يک به قطر 14 متر

تونل سرريز شماره دو به قطر 6/12 متر

ظرفيت کل سرريز در تراز (350) برابر6000 مترمکعب در ثانيه . در تراز عادي 352 برابر 7500 مترمکعب در ثانيه.

آبگيرها :

سه آبگير کشاورزي جهت تأمين نيازهاي کشاورزي و کنترل سيلاب هريک به قطر 525/1 متر با دبي کل 160 مترمکعب در ثانيه در تراز حداقل.

آبگير نيروگاه :

دو تونل آبگيري نيروگاه هرکدام به قطر 10 متر با پوشش بتوني که هريک به چهار تونل پيش فشرده بتوني با پوشش فولادي به قطر 4 متر منتهي مي شوند. در انتهاي هر تونل شير پروانه اي به قطر 20/3 متر قرار دارد.

نيروگاه زيرزميني :

هشت واحد به قدرت کل 520 مگاوات که به صورت زيرزميني نصب شده است.

مسئوليت شرکت بهان سد:

شرکت بهان سد به اتفاق همکار خارجي خود مسئوليت مهندسي مشاور اين طرح را در مطالعات مراحل اول و دوم به عهده دارد.

 

:: مطالب مرتبط

+  سد یانگ تسه

+  سد ذخيره اي كريت طبس

+  سد های شگفت انگیز جهان

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت اول)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت دوم)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت سوم)

+  سدهای زیرزمینی

+  سدهای مخزنی

+  سد جیرفت

+  سد دز

 

سد دز

سد دز بلندترين سد ايران و در زمان ساخت نيز مرتفع ترين سد مخزني در خاورميانه بوده است. اين سد از نوع بتني دو قوسي بوده و بر روي رودخانه دز در استان خوزستان، جنوب غربي ايران ساخته شده است. محل سد در 25 كيلومتري شمال شهرستان دزفول قرار دارد. رودخانه دز كه از ارتفاعات غربي زاگرس (كوههاي بختياري) سرچشمه مي گيرد از نظر ميزان آبدهي دومين رودخانه ايران محسوب مي شود و در 45 كيلومتري شمال اهواز به رودخانه كارون مي پيوندد.

اين سد 125000 هكتار از اراضي پايين دست را‌ آبياري مي كند و نيروگاه آن داراي قدرت نصب 520 مگا وات مي باشد. از ديگر اهداف اين سد كنترل سيلاب هاي بالادست آن مي باشد.

مشخصات سد

سد از نوع بتني دوقوسي مي باشد كه ارتفاع آن از پي 203 متر از كف رودخانه 190 متر است. عرض بدنه در پي 27 متر و در تاج 5/4 متر، طول تاج 212 متر و رقوم تاج سد 354 متر از سطح دريا مي باشد. حداكثر تراز بهره برداري سد، در رقوم 350 متر از سطح دريا طراحي شده بود كه از سال 69 به اين سو ، به منظور بهينه سازي بهره برداري، تا رقوم 352 متر از سطح دريا افزايش يافته است. سطح درياچه در اين رقوم به 65 كيلومتر مربع مي رسد. حداقل تراز بهره برداري از مخزن 310 متر و رقوم آستانه سرريزها 335 متر از سطح دريا است. دهانه آبگير نيروگاه در رقوم 275 متر از سطح دريا نصب شده و دبي طراحي نيروگاه 348 متر مكعب بر ثانيه است.

زمين شناسي

سد و سازه هاي آن بر روي سنگهايي از جنس كنگلومرا ساخته شده اند كه حدود 600 متر ضخامت دارد و فاقد هر گونه، ترك، درز و شكاف است و فقط در برخي از قسمتها، نياز به تزريق سيمان بود.

مشخصات سازه هاي جنبي

سازه هاي جنبي سد دز داراي مشخصات زير مي باشد:

سرريز : در تكيه گاه چپ دو سرريز تونلي به طول 400  متر مجهز به دريچه هاي قطاعي با ابعاد 5/10×15 متر احداث شده است. سيلاب طراحي 10000 متر مكعب بر ثانيه و حداكثر ظرفيت تخليه از سرريزها 6000 متر مكعب بر ثانيه است.

دريچه هاي آبياري: در رقوم 222 متر از سطح دريا در بدنه سد سه مجراي دريچه دار به منظور تامين آي كشاورزي در شرايط عدم كفاف خروجي از توربين ها و يا توقف كار نيورگاه و همچنين تخليه رسوبات ورودي به مخزن تعبيه شده است. حداكثر ظرفيت تخليه اين دريچه ها كه به شيرهاي مخروطي با قطر 5/1 متر مجهزند در شرايط گشودگي كامل 235 متر مكعب بر ثانيه است.

 

:: مطالب مرتبط

+  سد یانگ تسه

+  سد ذخيره اي كريت طبس

+  سد های شگفت انگیز جهان

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت اول)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت دوم)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت سوم)

+  سدهای زیرزمینی

+  سدهای مخزنی

+  سد جیرفت

 

سد جیرفت

سد جيرفت در مركز جنوب شرقي ايران، در منتهي اليه شرقي جبال زاگرس، در 250 كيلومتري جنوب كرمان، در 40 كيلومتري شمال شرقي شهرستان جيرفت و با اهداف زير روي رودخانه هليل رود ساخته شده است.:

+ذخيره آب و بهره برداري از آن جهت آبياري يازده هزار هكتار اراضي زيردست

+توليد انرژي برقابي

+جلوگيري از خسارات ناشي از طغيانهاي فصلي

+و بالاخره تغذيه مصنوعي منابع آبهاي زيرزميني 

مشخصات سد :

سد جيرفت يك سد بتني دو قوسي با ارتفاع 134 متر از پي و طول تاج 277 متر مي باشد.

ضخامت سد در كف 17 متر و در تاج 5 متر، مي باشد حجم بتن بدنه سد 362000 متر مكعب و حجم حفاري معادل 254 هزار متر مكعب است.

سطح درياچه در رقوم حداكثر 9 ميليون متر مربع و در رقوم نرمال 8/45 ميليون متر مربع مي باشد.

آب بندي زير و اطراف سد با ايجاد پرده أي به مساحت 128000 متر مربع و از طريق 130000 متر حفاري و تزريق 13000 تن سيمان تامين شده است. حداكثر عمق حفاري تزريق در راستاي تاج سد در تكيه گاه ها 200 متر و در كف 100 متر مي باشد. سد جيرفت مجهز به دو دريچه سطحي به ابعاد 9×145 متر با قابليت عبوردهي 2750 متر مكعب بر ثانيه، دو دريچه مياني به ابعاد 5/7×5/7 متر با قدرت عبوردهي 3300 متر مكعب بر ثانيه و بالاخره دو دريچه كف به ابعاد 5/1×35/1 متر و با قابليت عبور دهي 1674 متر مكعب بر ثانيه مي باشد.

زمين شناسي

مخزن درياچه در يك منطقه محدود بين مجموعه سنگهاي آذرين در شمال و سنگهاي رسوبي در جنوب قرار گرفته است. هليل رود روي يك بستر آبرفتي كه سنگهاي مارني و ماسه أي (فليش) را مي پوشاند جاري است. محل احداث سدگلوگاه آهكي واقع روي فليش نفوذناپذير مي باشد. وجود لايه نفوذپذير در بالا دست محل احداث سد باعث گرديد تا پرده عايق بسيار گسترده أي در طرفين و زير بدنه سد پيش بيني گردد اين پرده آب بند تا محل تماس سنگهاي آهكي با فليش نفوذ ناپذير ادامه يافته است.

سازه هاي جنبي :

سد جيرفت داراي سازه هاي جنبي با مشخصات زير مي باشد:

الف . تونل انحراف موقت به طول 246 متر قطر تمام شده 2/7 متر كه پس از اتمام عمليات ساختماني مسدود گرديد.

ب . نيروگاه برق آبي – تونل آبرساني مورد نياز نيروگاه از طريق دو آبگير واقع در بالا دست سد وراد تونلي به طول 2450 متر و با قطر 3 متر و ضخامت 10 ميليمتر و شيب 002/0 شده و پس از عبور از يك دستگاه شير پروانه أي به داخل چاه عمودي به عمق 100 متر سرازير شده و پس از طي مسافتي افقي به طول 350 متر وارد نيروگاه مي شود به منظور استهلاك ضربه قوچ در محل شير پروانه أي چاه تعداب به قطر 6 متر و ارتفاع 81 متر و گالري انبساط به طول 150 متر و به قطر 6/3 متر تعبيه گرديده است.

- نيروگاه داراي مشخصه هاي زير مي باشد:

حفاري 5500 متر مكعب ، بتون ريزي 19226 متر مكعب، 1233 تن آرماتور، مساحت كل (در شش طبقه) 1850 متر مربع. تجهيزات نيروگاه عبارت است از : دو توربين به قدرت MW15 و دبي 5/12 متر مكعب بر ثانيه از نوع فرانسيس ، دو ترانسفورماتور به قدرت 20 مگا ولت آمپر، با توجه به ميزان آب آوري رودخانه هليل رود ميزان متوسط توليد انرژي با اطمينان 95% ، 5/43 مگا وات ساعت ، با اطمينان 85% ، 75 مگا وات ساعت و بالاخره با اطمينان 50% معادل 85 مگا وات ساعت مي باشد.

 

:: مطالب مرتبط

+  سد یانگ تسه

+  سد ذخيره اي كريت طبس

+  سد های شگفت انگیز جهان

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت اول)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت دوم)

+  مشخصات فنی سد کرخه (قسمت سوم)

+  سدهای زیرزمینی

+  سدهای مخزنی

+  سد جیرفت

 

سدهای مخزنی

بسیاری از قدیمی ترین سدهای جهان به منظور کنترل سیلاب احداث گردیده بودند. سدهای مخزنی غالبا" چند منظوره بوده و برای اهدافی چون آبیاری, تامین آب شرب, تولید برق, مهار سیلاب و اهداف تفریحی مورد استفاده قرار میگیرند.

هدف یک مخزن مهار سیلاب, ذخیره قسمتی از جریان سیلاب به منظور کاهش حداکثر آن میباشد. در صورتیکه سیلابهای رودخانه دارای خصوصیات فصلی باشند، کارایی مخازن چند منظوره برای کاهش پیک سیلاب به نحو قابل ملاحظه ای افزایش مییابد. در شرایط ایده آل مخزن درست در بالادست منطقه حفاظت شده قرار دارد و بهره برداری از آن به منظور کاهش حداکثر سیلاب به ظرفیت گذردهی ایمن پایین دست صورت میگیرد.

سیلاب ذخیره شده با توجه به زمان وقوع آن یا بتدریج رها میشود و یا در صورتیکه پایان فصل سیلاب نزدیک باشد, برای مصارف آبیاری و تولید برق ذخیره میشود. در صورت وجود حوزه میانی بعد از سد و منطقه مورد حفاظت, هدف مدیریت مخزن در جریان سیلاب, جاری شدن حداقل سیلاب در منطقه حفاظت شده خواهد بود که در اینصورت الزاما" سیلاب در محل سد حداقل نخواهد بود.

در صورتیکه سیلابهای رودخانه دارای خصوصیات فصلی باشند، کارایی مخازن چند منظوره برای کاهش پیک سیلاب به نحو قابل ملاحظه ای افزایش مییابد.

در کشور چین از سال 1950 تا 1990 بیش از 22000 سد بزرگ (50 درصد سدهای بزرگ جهان) و 63000 سد کوچک احداث گردید. يكي از مهمترین اهداف این سدها کاهش پیک سیلابها است. سدهای مخزنی در کشور چین عملکرد بسیار چشمگیری در کاهش قابل ملاحظه پیک سیلابهای بزرگ (تا 1000 ساله) داشته اند

در سدهای چند منظوره بعلت تضاد منافع مهار سیلاب با تولید انرژی برقابی و یا ذخیره سازی آب, مدل بهره برداری بهینه بکار گرفته میشود. با این وجود در صورت وجود مدل کارآی, پیش بینی و هشدار سیلاب, دستیابی توام به اهداف مهار سیلاب و تولید بیشتر انرژی برقابی امکان پذیر میباشد و در کشورهای چین و کره به انجام رسیده است.

سد برقابی HungLongtan با ظرفیت 150 مگا وات و حجم مخزن 103 م م م در چین واقع شده است. سیلاب طراحی این سد 500 ساله و سیلاب ایمنی آن 5000 ساله می باشد.

تراز مخزن را می توان 2 متر کاهش داد در صورتیکه زمان پیش هشدار سیلاب حدود 3 ساعت باشد. در سیلاب 1989, در اثر استفاده از سیستم پیش بینی سیلاب, نه تنها کاهش قابل ملاحظه دبی در پایین دست ممکن گردید بلکه 4 میلیون کیلو وات ساعت برق اضافی تولید گردد. در سیلاب سال 1992 که سیلابی با دوره بازگشت 100 ساله بود, پیک سیلاب از 21332 به 4198 مترمکعب بر ثانیه به میزان 80 درصد کاهش یافت. در زمان سیلاب کلیه توربین ها با ظرفیت کامل کار می کردند.

مدل های پیش بینی کارآ میتوانند تضاد منافع مهار سیلاب با تولید انرژی برقابی و یا ذخیره سازی آب را بر طرف نمایند.

در صورت وجود مدل کارآی پیش بینی و هشدار سیلاب, دستیابی توام به اهداف مهار سیلاب و تولید بیشتر انرژی برقابی در سدهای مخزنی امکان پذیر میباشد.

در یک طرح جامع سیلاب بهگزینی ابعاد سیستم مانند سدهای مخزنی، سیل بندها، کانالهای انحراف سیلاب بر اساس پارمترهای اقتصادی صورت می گیرد.

سدهای زیرزمینی

چکیده :

بدلیل نیاز روز افزون به آب و عدم دسترسی به منابع تامین کننده آن, حفظ و استفاده از منابع زیرزمینی ضرور ي به نظر می رسد, که در مناطقی که داراي آب زیر زمینی و بستر مناسب هستند , احداث سد هاي زیر زمینی می تواند یکی از گزینه هاي مطلوب باشد .

هدف از این مقاله این است که با مروري بر پروژه هایی که در این مورد انجام شده به بررسی پتانسیل آن در ایران بپردازد.

مقدمه :

تاریخچه استفاده از سد هاي زیر زمینی در ایران و جهان به تمدن هاي قدیمی بر می گردد به عنوان مثال سدهاي زیر زمینی در جزیره ساردینا در زمان رومیان ساخته شده است و در عصر صفویه در ایران براي افزایش آب مادرچاه قنوات وزوران در میمه اصفهان آب دیگر قنات ها را به آن منحرف می کردند . ولی هم اکنون سدهاي زیر زمینی با توجه به مزایایی که نسبت به سدهاي سطحی دارد تقریبا در اکثر مناطق دنیا به کار برده می شوند.

هدف از طراحی سد هاي زیر زمینی را به طور کلی می توان در چهار بخش: 1- تامین آب مصرفی -2 مدیریت منابع آب ( مانند مسدود کردن چند چشمه یا قنات و هدایت آب آنها به چشمه اصلی یا مادر چاه قنوات )-3 جلوگیري از پیشروي آب شور به آب زیر زمینی مانند سواحل و دشت هاي نمک -4 زیست محیطی مانند پخش آلودگی یا تشعشعات هسته اي و اثرات سوء آنها بر آب هاي زیرزمینی. از جمله مزایایی که سد هاي زیر زمینی نسبت به سد سطحی دارد به این شرح است:

- هزینه ساخت بسیار پایین تر

- نزدیکتر بودن سد به محل مصرف

- عدم کاهش آب به علت تبخیر سطحی

- بهداشتی تر بودن مصرف آب آن به علت گندزدایی از میکروب و ویروسهایی که اغلب در آبهاي پشت سد ها وجود دارد.

- توزیع آب سدهاي سطحی بوسیله کانال کشی بسیار گران است

- تکنولوژي ساخت بسیار ساده

طراحی سدهاي زیرزمینی :

1- مکانیابی :

اولین قدم در احداث سدهاي زیر زمینی مکانیابی می باشد و باتوجه به اینکه سدهاي زیرزمینی امکان احداث در ر نقطه اي را ندارند پس با توجه به خصوصیات و اقلیم منطقه باید بهترین مکان براي احداث در نظر گرفته شود. منطقه مورد نظر از نظر اقلیمی باید داراي شرایط زیر باشد :

- داراي اقلیم خشک یا نیمه خشک باشد

- بارندگی نامنظم یا کم باشد یا در فصولی که به آن احتیاجی نیست باشد

متن کامل در ادامه مطلب ...

مشخصات فنی سد کرخه (قسمت سوم)

در قسمت اول به بررسی مشخصات فنی بدنه سد و سرریز پرداختیم و در قسمت دوم جزییات کاملی از قسمتهای مختلف نیروگاه توضیح داده شد . در این پست که آخرین قسمت مشخصات فنی سد کرخه می باشد ادامه بخش نیروگاه تشریح می گردد .

 

 

● تجهيزات کليد ژنراتور(Generator Circuit Braker)
مشخصات الکتريکی کليد اصلی ژنراتور
نوع: SF6-HC3
ولتاژ نامي: 24 كيلو ولت (rms)
ولتاژ حداكثر: 3/25 كيلو ولت (rms)
جريان نامي: 8000 آمپر
جريان اتصال كوتاه: 100 كيلو آمپر
ولتاژ قابل تحمل ضربه (پيك): 125 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل در فركانس شبكه: 60 كيلو ولت

مشخصات مکانيکی كليد اصلی ژنراتور
مكانيسم: هيدروليكي: (با فنر شارژ و ذخيره)
افزايش درجه حرارت (كنتاكت): 65 درجه سانتيگراد
افزايش درجه حرارت محفظه: 30 درجه سانتيگراد
زمان قطع در جريان اتصال كوتاه:‌ 57 ميلي ثانيه
حداكثر زمان بسته شدن كنتاكت:‌ 48 ميلي ثانيه
حداكثر زمان باز شدن كنتاكت: 32 ميلي ثانيه
حداكثر زمان خاموش شدن جرقه: 60 ميلي ثانيه
 

● كليدها
کليد سكسيونر (Disconctor Switch)
مكانيسم: موتوري
زمان باز شدن: 2 ثانيه
زمان بسته شدن 2 ثانيه
جريان باز و بسته شدن: 6 امپر
ولتاژ عملكرد: 380 ولت سه فاز

كليد زمين (arthing Switch)
نوع: چاقوئي
مكانيسم: موتوري
جريان باز و بسته شدن: 4 آمپر
زمان باز شدن: 2 ثانيه
زمان بسته شدن 2 ثانيه
ولتاژ عملكرد: 380 ولت سه فاز

كليد اتصال كوتاه
نوع: موتوري
زمان بازشدن: 2 ثانيه
زمان بسته شدن: 2 ثانيه
جريان باز و بسته شدن: 4 آمپر
 

● تجهيزات برقگير
نوع: Polim/ICAR
جريان تخليه: 20 كيلو آمپر
ولتاژ نامي: 25/21 كيلوو لت
ماكزيمم ولتاژ عملكرد: 17 كيلوو لت
 

● ترانس ها
ترانس ولتاژ
نوع: خشك
افزايش درجه حرارت: 65 درجه سانتيگراد
ولتاژ نامي اوليه: 8/13 كيلو ولت
ولتاژ ماكزيمم: 24 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل ضربه: 125 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل با فركانس شبكه: 60 كيلو ولت در يك دقيقه
تعداد ترانسهاي ولتاژ (PT) در طرف ژنراتور: 2 عدد ( ) ولت
تعداد ترانسهاي ولتاژ (PT) در طرف ترانسفورماتور اصلي: 1 عدد ( ) ولت
كلاس ترانسهاي ولتاژ طرف ژنراتور : (25VA, cl 0.5 , 15VA, cl 3P) و (15VA, cl 0.5 , 25VA, cl 0.5)
كلاس ترانسهاي ولتاژ طرف ترانسفورماتور اصلي: KA25/2/0 و VA15/P3

ترانس جريان
نوع: خشك
تعداد ترانسهاي جريان CT در طرف ژنراتور: 2 عدد 1/1/8000
تعداد ترانسهاي جريان CT در طرف ترانس اصلي: 1 عدد 1/8000
كلاس ترانسهاي جريان طرف ژنراتور: 2*(SP20/30VA)
كلاس ترانسهاي جريان طرف ترانسفورماتور اصلي: 0.5M5/30VA
 

● سيستم حفاظت واحد
نوع: عددي RG 216 (Numrical)
تعداد مجموعه رله ها: دو مجموعه رله براي هر واحد
مجموعه A: حفاظت هاي اوليه
مجموعه B: حفاظت هاي ثانويه
 

● سيستم كنترل نيروگاه
نوع سيستم كنترل: توزيع شده DCS (Distributd control systm)
كنترل واحد: توسط يك كنترلر صنعتي (PLC)
نوع كنترلر: VM-BUS
نوع شبكه: شبكه Star دوبل (Rdundant)
كنترل مركزي: اتاق كنترل نيروگاه و از طريق دو سيستم كامپيوتري و تابلوي كنترل مركزي
 

● سيستم جريان مستقيم (DC) و تغذيه غير قابل قطع (UPS) نيروگاه
باتري: دو سري موازي
ظرفيت باتري: Ah 2000
شارژر: دو سري
جريان خروجي هر شارژر: V 266-220
اينورتر (UPS): دو سري
ظرفيت هر اينورتر: KVA 16
 

● تجهيزات ولتاژ فشار ضعيف DC و UPS
تابلوي توزيع اصلي 220 VDC: از نوع ثابت ايستاده يك دستگاه
تابلوهاي توزيع فرعي 220VDC: از نوع ثابت ايستاده سه دستگاه
تابلوي توزيع UPS: از نوع ديواري يك دستگاه
كابلهاي فشار ضعيف: از نوع XLP
 

● سيستم جريان متناوب (AC) نيروگاه
ترانس مصرف داخلي
نوع ترانس: خشک رزينی
تعداد: 2 دستگاه
ظرفيت: 1600 كيلو ولت آمپر
ولتاژ: 13.8/0.4 KV
گروه برداري: Dyn1
جريان اتصال كوتاه در سيم پيچ اوليه: 75 كيلو آمپر
كلاس عايقي طرف فشار قوي: كلاس F
كلاس عايقي طرف فشار ضعيف: كلاس H
افزايش مجاز درجه حرارت: 100 درجه سانتيگراد
ديزل ژنراتور اضطراري
نوع ديزل: پركينز 12 سيلندر مدل 3012/CV12
نوع ژنراتور: لوري – سومر
ظرفيت نامي: 600 كيلو ولت آمپر
سرعت نامي: 1500 دور در دقيقه
تعداد فاز: 3
ولتاژ نامي: 5%± 400
ضريب قدرت: 85/0 پيش فاز
وزن: حدود: 4600 كيلو گرم
تجهيزات فشار ضعيف
تابلوهاي اصلي توزيع: از نوع ثابت با ولتاژ نامي 380 ولت
كابلهاي فشار ضعيف: كليه كابلها از نوع XLP
باسداكتهاي فشار ضعيف
نوع: Compact
جريان نامي: 2500 آمپر
ولتاژ نامي: 380 ولت
ولتاژ حداکثر : 1000 ولت
ولتاژ قابل تحمل در فركانس شبكه: 3 كيلو ولت
جريان اتصال كوتاه: 80 كيلو آمپر
كلاس عايقي: B
افزايش مجاز درجه حرارت : 50 درجه سانتيگراد (دماي محيط 40 درجه سانتيگراد)
 

● ترانسفورماتور اصلي
تعداد : 3 دستگاه
تعداد فاز: 3
قدرت نامي : 160 مگا ولت آمپر (MVA)
ولتاژ نامي اوليه : 8/13 كيلو ولت
ولتاژ اوليه ماكزيمم: 5/17 كيلو ولت
ولتاژ نامي ثانويه : 5/2%×2  410 كيلو ولت (در بي باري)
ولتاژ ثانويه ماكزيمم: 420 كيلو ولت
امپدانس اتصال كوتاه: حدود 14 درصد
گروه برداري : Ynd 11
سيستم خنك كن :گردش اجباري آب و هدايت شده روغن (ODWF)
وزن هر ترانسفورماتور با تجهيزات جانبي و روغن: 154 تن
كلاس عايقي سيم پيچ: كلاس A
ولتاژ قابل تحمل با فركانس شبكه در سيم پيچهاي ولتاژ بالا: 630 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل با فركانس شبكه در سيم پيچهاي ويتاژ پائين: 38 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل با فركانس شبكه در نقطه زمين ولتاژ بالا: 50 كيلو ولت
ولتاژ كليد زني: 1050 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل ضربه اي جهت ولتاژ بالا: 1425 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل ضربه اي جهت ولتاژ پائين: 95 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل ضربه اي جهت زمين ولتاژ بالا: 125 كيلو ولت
افزايش درجه حرارت روغن: 50 درجه سانتيگراد
افزايش درجه حرارت سيم پيچ (در مناطق گرمسير): 68 درجه سانتيگراد
افزايش درجه حرارت سيم پيچ (در مناطق معتدل): 55 درجه سانتيگراد
فاصله خزش بوشينگهاي فشار قوي: 11000 ميليمتر
ارتفاع كامل ترانس با بوشينگ: 4/9 متر
ارتفاع ترانس تا بالاي تانك روغن: 8/4 متر
فاصله اينتر فيس بين پست و نيروگاه حدود 1 کيلومتر بوده و هر ترانس واحد با خط 400 کيلو ولت به پست متصل گرديده است.
 

● كليد خانه
نوع : متعارف روباز (Convntional – Outdoor Typ)
ولتاژ نامي: 400 كيلو ولت
نحوه شينه بندي: سيستم يك و نيم كليد ناقص
تعداد فيدر ورودي: 3
تعدادفيدر خروجي: 2
ولتاژ قابل تحمل با فركانس شبكه: 520 كيلو ولت (rms)
ولتاژ قابل تحمل ضربه اي ناشي از صاعقه: 1425 كيلو ولت (پيك)
ولتاژ قابل تحمل ناشي از كليد زني: 1050 كيلو ولت (پيك)
تعداد ونوع كليدها: 5 دستگاه از نوع SF6
حجم عمليات خاكبرداري: 200 هزار متر مكعب
حجم عمليات خاكريزي: 95 هزار متر مكعب
ابعاد محوطه: 165*225 متر
نوع ساختمان كنترل: تيپ I به هابعاد 5/20*5/20 متر
حجم بتن ريزي: 3700 متر مكعب
 

● خطوط انتقال
نوع خط انتقال : دو باندل با سيم كرلو (MCM-Curlw 1033)
تعداد : دو خط خروجي
طول خط: حدود 25 كيلومتر تا محل اتصال به خطوط شوشتر – خرم آباد
ولتاژ : 400 كيلو ولت
مقصد : اتصال به خط شوشتر – خرم آباد

 

● مشخصات ساختمان نيروگاه

محل استقرار : آبراهه جناح چپ پاياب سد در فاصله حدود 290 متري از محور سد
نوع نيروگاه : سطحي
طول سالن اصلي واحدها و بار انداز: 5/97 متر
طول كل با ساير سازه ها و ساختمان جنبي: 5/117 متر
عرض سالن اصلي واحدها و بار انداز : 5/26 متر
عرض كل با ساير سازه ها و ساختمان جنبي: 53 متر
ارتفاع از زير لوله مكش تا بالاي سقف : 55 متر

● مشخصات پاياب نيروگاه
پاياب نيروگاه شامل يك كالورت 6 دهانه و يك كانال روباز مي باشد.
طول كالورت: 60 متر
طول كانال: 300 متر
عرض كالورت در خروجي نيروگاه : 6/63 متر
ارتفاع كف تا سقف كالورت: 4/23 متر در ابتدا و 5/11 متر در انتها
نوع پوشش: بتن مسلح
تراز آب پاياب : 115 متر از سطح دريا (در حالت كار كرد هر 3 واحد با هم)
تراز كف دهانه ورودي كالورت پاياب : 1/98 متر از سطح دريا
تراز كف دهانه خروجي كالورت پاياب: 110 متر از سطح دريا

● مشخصات تونلهاي آب بر نيروگاه
سه رشته تونل كه مستقل از يكديگر ميباشند، وظيفه انتقال آب به نيروگاه كرخه را دارند. در فاصله حدود 61 متري ورودي هر يك از اين تونلها، شفت قائمي به ارتفاع 80 متر وجود دارد كه از آن براي نصب دريچه و انسداد كامل جريان در مواقع تعمير و نگهداري، استفاده ميشود. براي دسترسي به اين شفتها از پلي بطول 60 متر استفاده ميگردد كه به تاج سد متصل ميگردد.
سازه ورودي اين تونلها نيز داراي شش دهانه ميباشد كه هر دو دهانه به يك تونل منتهي ميشود. در هر دهانه ورودي شبكه اي آشغالگير با عرض 5/6 و ارتفاع 20 متر قرار دارد.
طول تونلها: 436 و 446 و 457 متر
قطرداخلي:بين 30/5 و20/7 متر(قطر حفاري 6/8 متر)
نوع پوشش : بتن مسلح و پوشش فلزي
مقدار پوشش بتني: از دهانه ورودي تا 15 متر مانده به ديوار آب بند بطول حدود 125 متر در هر تونل
مقدار پوشش فلزي در تونلها : از 15 متري بالادست محور سد تا محل نيروگاه جمعا بطول 970 متر و وزن كل 3722 تن
نوع پوشش فلزي: ST52
فشار طراحي : 1450 كيلو پاسكال
تراز كف دهانه ورودي: 162 متر از سطح دريا
تراز كف دهانه خروجي : 20/107 متر از سطح دريا
فاصله محور تونلها از يكديگر : 19 متر
حجم كل بتن ريزي : 120 هزار متر مكعب
حد اكثر دبي خروجي از هر تونل : 175 متر مكعب در ثانيه
نوع دريچه هاي اضطراري : غلطكي هم محور با مركز دوران
سيستم بالا بر دريچه ها: سروموتور
تعداد دريچه ها : سه سري هر كدام متشكل از سه قطعه 22 تني
ابعاد هر دريچه : 5/4*5/8 متر . به وزن 126 تن
نوع جرثقيل : دروازه اي به ظرفيت 25 تن
نوع ورق فلزی آشغالگيرها : ST37
وزن كل آشغالگيرها : 400 تن
سيستم بالابر هر يك از دريچه ها سرووموتوري با ظرفيت 300 تن و طول كورس 2/10 متر ميباشد كه در قسمت فوقاني شفتهاي ورودي قراردارند و بااستفاده از 6 قطعه تير 5/8 متري به دريچه متصل شده اند.

● تونل انتقال آب دشت عباس

● مشخصات تونل
به منظور تامين آب مورد نياز دشت عباس و دشتهاي فكه، عين خوش و موسيان يک رشته تونل در فاصله 21 کيلومتر از محور سد احداث شده است که مشخصات آن به شرح زير مي باشد:
- نوع رژيم جريان آب در تونل: تحت فشار
- تراز كف دهانه ورودي تونل : 5/176 متر از سطح دريا
- تراز كف دهانه خروجي تونل : 175 متر از سطح دريا
- شيب تونل : 5/2 در ده هزار
- قطر داخلي تونل : 5/5 متر (قطر حفاري 8/6 متر)
- طول تونل : 6097 متر
- طول تونلهاي دسترسي: 498 متر
- حجم كل خاكبرداري: 325 هزار متر مكعب
- حجم كل بتن ريزي: 82 هزار متر مكعب
- ضخامت پوشش بتني : 55/. متر
- طول پوشش فلزي: 50 متر انتهائي تونل
- جنس پوشش فلزي: فولادي از نوع ST52
- دبي طراحي تونل: 80 متر مكعب در ثانيه در تراز 195 در ياچه سد(دبي ماكزيمم 120 متر مكعب در ثانيه)

● سازه هاي ورودي تونل دشت عباس
اين سازه ها شامل آشغالگيرها، شيار نصب دريچه هاي استاپ لاگ، شافت و دريچه هاي اضطراري ميباشند. آشغالگيرهاي اين تونل، بتني و دهانه هاي آن 5/1*5/1 متر ميباشند. بلافاصله بعد از اين آشغالگيرها، شياري براي نصب دريچه استاپ لاگ در نظر گرفته شده است. در فاصله 285 متري از دهانه ورودي شفتي به ارتفاع 50 متر قرار دارد كه دريچه‌ اضطراري در آن قرار گرفته اند و در مواقع اضطراري عمل انسداد تونل را انجام ميدهد.
دريچه اضطراري از نوع غلطكي به ابعاد 5*3 متر و وزن كل 60 تن ميباشد. عملكرد اين دريچه با استفاده از سرووموتوري به ظرفيت 160 تن و طول كورس 5/6 متر انجام ميشود. اين سرووموتور در بالاي شفت و در تراز 234 نصب ميگردد و از طريق تيرهائي به دريچه اضطراري متصل ميگردد.
قاب دريچه اضطراري بصورت فلزي ميباشد كه از فاصله 14 متري بالادست دريچه آغاز شده و مقطع تونل را از دايره به چهار ضلعي تغيير داده و سپس تا 14 متري پائين دست دريچه مجددا به حالت دايره باز ميگردد.

● سازه خروجي تونل دشت عباس
تونل دشت عباس در انتها بعد از 50 متر پوشش فلزي، به دو شاخه مساوي به شکل ( Y - BRANCH) تقسيم مي شود. پوشش اين شاخه ها نيز فلزي و از جنس ST52 ميباشد. در هر يك از اين شاخه ها يك دريچه سرويس و يك دريچه قطاعي قرار دارد. دريچه قطاعي وظيفه تنظيم آب خروجي را به عهده دارد و در مواقع تعميرات، دريچه سرويس اين وظيفه را به عهده ميگيرد.
باز و بسته شدن دريچه هاي قطاعي با سرووموتوري به ظرفيت 20 تن و دريچه سرويس با سرووموتوري به ظرفيت 40 تن انجام ميشود.
تعمير و نگهداري سرووموتورهاي هر دو شاخه كه در اتاق كنترل واحدي قرار ميگيرند با استفاده از يك جرثقيل ثقفي 12 تن انجام ميشود.
براي موقغ تعميرات و بازديد، در انتهاي هر شاخه نيز يك سري دريچه استاپ لاگ طراحي شده است.
ابعاد دريچه هاي سرويس: 6/2*8/1 متر
ابعاد دريچه هاي قطاعي: 5/2*7/1 متر
 

● جاده هاي دسترسي و پلها
- جاده L1- به طول 7/11 كيلومتر از جاده اصلي انديمشك – دهلران جداشده و در نهايت از ساحل چپ به تاج سد متصل مي شود.
- جاده L2- به طول 8/21 كيلومتر از جاده اصلي انديمشك- اهواز منشعب شده و در ساحل چپ رودخانه به جاده L1 متصل مي شود.
- جاده دسترسي به پل ارتباطي به طول 4/3 كيلومتر كه از جاده L1 منشعب شده و از طريق پل ارتباطي به جاده موجود در جناح راست منتهي مي گردد.
- جاده موجود بطول 19 كيلومتر در جناح راست سد كه از جاده اصلي انديمشك – دهلران و پس از عبور از پل نادري منشعب مي شود. اين جاده ارتباط بين منابع قرضه G1 و C1 به محل سد را نيز برقرار مي كند.
- به منظور دستيابي راههاي دسترسي L2,L1 به جناح راست رودخانه كرخه ، پلي به طول 205 متر و بعرض 13 متر در پايين دست محور سد ساخته شده است . تابليه فلزي آن با سه دهانه 60 متري و يك دهانه 25 متري برروي سرشمعهاي بتن مسلح قرار دارد.
- به منظور دسترسي به تونل دشت عباس، جاده ایمنشعب از جاده انديمشك – دهلران به طول 15 كيلومتر و عرض 8 متر ايجادشده است.

 

                              

 

مشخصات فنی سد کرخه (قسمت دوم)

در قسمت اول به بررسی مشخصات فنی بدنه سد و سرریز پرداختیم . در این پست به معرفی قسمتهای دیگری از این سد عظیم خاکی می پردازیم . (آخرین قسمت مشخصات فنی سد کرخه بزودی در وبلاگ قرار می گیرد)

 

 

نيروگاه

● مشخصات كلي نيروگاه

     ظرفيت نيروگاه : 400 مگاوات
     تعداد واحدها:3 واحد و ظرفيت هريك 3/133 مگاوات
     متوسط انرژي توليد سالانه : 934 گيگاوات ساعت

 

● مشخصات تجهيزات نيروگاه
● جرثقيلها
جرثقيلهاي اصلي نيروگاه
نيروگاه كرخه داراي دو دستگاه جرثقيل سقفي (Ovr Had) است كه ظرفيت هر كدام 225 تن و ظرفيت مجموع آنها 450 تن ميباشد. اين دو جرثقيل با كمك يك تيربالابر (Lifting Bam) كه داراي وزني حدود 20 تن ميباشد، امكان نصب و جابجائي سنگين ترين تجهيز نيروگاه يعني روتور ژنراتور به وزن 420 تن را فراهم مي آورند.
هر يك از اين جرثقيلها داراي يك وينچ كمكي به ظرفيت 40 تن ميباشد كه براي جابجائي و نصب تجهيزات سبك تر از 40 تن مورد استفاده قرار ميگيرد.

جرثقيل دروازه اي 32 تن
اين جرثقيل به منظور نصب و جايگذاري دريچه هاي انسداد لوله هاي مكش در دهانه خروجي آن بكار ميرود.

● دريچه هاي انسداد لوله مكش
 نوع دريچه: استاپ لاگ (Stoplog)
تعداد دريچه ها: 4 سري (مجموعا 8 قطعه كه ميتوانند لوله مكش دو واحد از نيروگاه را بطور همزمان مسدود نمايند)
وزن قطعه تحتاني: 12924 كيلو گرم (وزن طراحي)
وزن قطعه فوقاني: 13022 كيلوگرم (وزن طراحي)
وزن كلي مجموعه 4 سري دريچه: 104 تن
شرايط عملكرد: فشار متعادل آب كه توسط شيرهاي By Pass تأمين ميگردد
ارتفاع طراحي دريچه ها: 48/24 متر
تراز نشيمنگاه قطعه تحتاني دريچه: 1/98 متر از سطح دريا

آب بندها: آب بند لاستيكي 85 mm *JØ32 در قسمت جانبي و بالائي و آب بند 70mm  Flat- 12 در قسمت پائين
موقعيت آب بندها: پائين دست
زمان لازم براي پر شدن مجرا: حدود 70 دقيقه
دريچه ها بواسطه يك تير بالابر توسط جرثقيل دروازه اي به محل خود انتقال داده شده و استقرار مي يابند و يا از موقعيت خود خارج ميگردند

● مشخصات شيرهاي ورودي (Inlt valvs)
نوع: شير پروانه اي (Biplan Buttrfly Valv)
تعداد: 3 دستگاه
قطر: 3/5 متر
فشار طراحي: 15 بار (5/1 مگا پاسكال)
فشار تست هيدرواستاتيك: 5/22 بار(25/2 مگا پاسكال)
دبي عبوري حد اكثر: 54/159 متر مكعب در ثانيه
تراز نصب محور شير: 6/110 متر از سطح دريا
زمان بسته شدن شير: 60 تا 90 ثانيه
زمان باز شدن شير: كمتر از 120 ثانيه
ميزان نشتي مجاز در فشار تست نشتي (154/1 مگا پاسكال): حد اكثر 13 ليتر در دقيقه
تعداد سرووموتورهاي هر شير: 2 دستگاه
قطر سرووموتورها: 700 ميليمتر
كورس كاري سرووموتورها: 1655 ميليمتر
فشار كاري روغن سرووموتورها: 60 بار(4 مگا پاسكال)
وزن مجموعه كامل شير پروانه اي هر واحد: 223 تن (شامل بدنه ، وزنه تعادل ريسک ،لوله هاي بالادست و پائين دست آن، مجموعه باي پاس، شير هوا، و تجهيزات كنترلي آن شامل مخازن روغن، و هوا–روغن، الكترو پمپها و سرووموتورها)

● اوزان قطعات اصلي شير پروانه اي
بدنه شير: 1/55 تن
ديسك: 59 تن
لوله بالادست: 86/13 تن
لوله پائين دست: 52/21 تن
مجموعه لوله هاي باي پاس: 32/3 تن
شير پروانه اي تحت اثر نيروي وزن وزنه هاي تعادل (Countr Wight) كه توسط بازوهائي به محور شير متصل شده اند، بسته ميشود و براي باز شدن آن از نيروي سرووموتوري استفاده ميگردد. براي متعادل نمودن فشار دو طرف شير در زمان باز شدن، از دو مسير باي پاس كه قسمت بالادست و پائين دست شير پروانه اي را به يكديگر ارتباط ميدهد، استفاده ميشود.
 

● توربين ها
نوع : فرانسيس با محور عمودي (HLA696-LJ-450)
تعداد : 3 دستگاه
ارتفاع نامي (Ratd Had): 93 متر
ارتفاع كاركرد حد اكثر (Max. Had): 5/106 متر
حد اقل ارتفاع كاركرد (Min. Had): 62 متر
تراز پاياب در حالت كاركرد سه واحد: 115 متر از سطح دريا
حد اقل تراز پاياب (وقتي كه يك واحد با 50 درصد قدرت نامي كار كند): 5/113 متر از سطح دريا
نراز نصب محور توربين: 6/110 متر از سطح دريا

قدرت خروجي توربين
در ارتفاع نامي و دبي 42/158 متر مكعب در ثانيه: 136 مگا وات
در ارتفاع حداكثر و دبي 54/159 متر مكعب در ثانيه: 156 مگا وات
در ارتفاع حد اقل و دبي 95/127 متر مكعب در ثانيه: 70 مگا وات
سرعت چرخش توربين: 150 دور در دقيقه
سرعت فرار: 288 دور در دقيقه
جهت چرخش توربين: در جهت عقربه هاي ساعت (در ديد از بالا)
حد اكثر نيروي تراست محوري توربين: 6038 كيلو نيوتن
تراست هيدروليكي در محدوده طراحي شده Labyrinth gap: 3748 كيلو نيوتن
هد مكش: منهاي 4/4 متر (وقتي كه سه واحد در حد اكثر قدرت نامي خود با ارتفاع 93 متر كار ميكنند)
قطر چرخ توربين: 5/4 متر
تعداد پره هاي چرخ توربين: 13 عدد
تعداد دريچه هاي تنظيمي (Wickt Gats) مجموعه توزيع كننده Distrubutor) 24 عدد)
فشار طراحي محفظه حلزوني توربين: 15 بار (5/1 مگا پاسكال)
فشار تست هيدرواستاتيكي محفظه حلزوني: 5/22 بار (25/2 مگا پاسكال)
ميزان نشتي مجاز از دريجه هاي تنظيمي (Wickt Gats): 560 ليتر در ثانيه (در ارتفاع حد اكثر)
سرووموتورهاي توربين: دو دستگاه با قطر 420 ميليمتر و كورس كاري 420 ميليمتر
زمان مقرر شده براي بسته شدن دريچه هاي تنطيمي: 13 ثانيه
راندمان توربين: 1/94 درصد (در شرايط كار كرد توربين در ارتفاع نامي و دبي 42/158 متر مكعب در ثانيه و قدرت خروجي 136 مگا وات)
وزن كلي تجهيزات توربين هر واحد: حدود 700 تن
وزن تجهيزات اصلي: مربوط به توربين هر واحد: 560 تن (وزن طراحي)
وزن مونتاژ شده مجموعه Stay Ring: 72 تن
وزن مجموعه مونتاژ شده محفظه حلزوني: 7/146 تن
وزن مجموعه پوشش فلزي لوله مكش: 86/54 تن
وزن زانوئي لوله مكش: 8/42 تن
وزن مخروطي لوله مكش: 06/12 تن
وزن پوشش فلزي اتاقك توربين (Pit linr): 14 تن
وزن مجموعه مونتاژ شده درپوش توربين (Had Covr Assmbly.): 5/45 تن
وزن مجموعه مونتاژ شده چرخ توربين: (Runnr Assmbly): 75/44 تن
وزن محور توربين (Shaft): 9/26 تن

● سيستم گاورنر
نوع: ديجيتال VGC211
تعداد: 3
حد اقل فشار بعد از توقف توربين: 40 بار
ظرفيت پمپ روغن گاورنر:380 ليتر در دقيقه
تعداد پمپهاي روغن گاورنر: 2
ظرفيت پمپ خنك كننده روغن: 40 ليتر در دقيقه
زمان بسته شدن سرووموتور دريچه: 11.5 ثانيه
زمان باز شدن سرووموتور دريچه: 13.5 ثانيه
حجم كل مخزن روغن تحت فشار: 5500 ليتر
فشار نرمال در مخزن تحت فشار: 40 تا 60 بار
فشار حد اكثر عملكرد: 64 بار
فشار طراحي مخزن روغن تحت فشار: 128 بار
قطر مخزن روغن تحت فشار: 1900 ميليمتر
ارتفاع مخزن روغن تحت فشار (همراه با شير اطمينان): تقريبا 3200 ميليمتر
 

● ژنراتور
تعداد و نوع: 3 دستگاه سنكرون عمودي
قدرت خروجي حداكثر : 160 مگا ولت آمپر (MVA)
قدرت خروجي نامي : 140 مگا ولت آمپر (MVA)
تعداد فاز: 3
ضريب قدرت نامي : 95/0
راندمان : 98 درصد (در شرايط نامي و درجه حرارت 40 درجه سانتي گراد)
ولتاژ نامي : 8/13 كيلو ولت
فركانس : HZ 50
تعداد قطبها: 40
سرعت : 150 دور در دقيقه (r.p.m)
سرعت فرار: 282 دور در دقيقه (r.p.m)
اثر چرخ طيار (GD2) : 18000 تن در متر مربع t.m2
كلاس عايقي سيم پيچ استاتور و روتور: كلاس F
افزايش مجاز درجه حرارت سيم پيچ استاتور و روتور در شرايط خروجي نامي: كمتر از 80 درجه (دماي محيط 40 درجه سانتيگراد)
افزايش مجاز درجه حرارت سيم پيچ استاتور و روتور در شرايط خروجي حداكثر: كمتر از 100 درجه (دماي محيط 40 درجه سانتيگراد)
وزن روتور: حدود 420 تن
وزن استاتور: حدود 164 تن
وزن شفت: شفت بالائي 7/4 تن و شفت پائيني 8/21 تن)
وزن مجموعه ژنراتور: 775 تن
قطر روتور: 8462 ميليمتر
قطر استاتور: 5/10 متر
تعداد كفشكهاي ياتاقان كفگرد: 16
بار كلي اعمال شده بر ياتاقان كفگرد در بار كامل: 900،119،1 كيلوگرم
سيستم خنك كنندگي: هواي خنك شده (Air cooling) با مبدل حرارتي (Air watr cooling)
ظرفيت كندانسور سنكرون: 100 مگا وار (MWAR)
 

● سيستم تحريك
نوع سيستم تحريك، استاتيك بوده ومشخصات ترانس آن عبارتست از
نوع ترانس:خشک رزيني
نحوه اتصالات اوليه و ثانويه: Yd5
ظرفيت نامي: 1005 كيلو ولت آمپر
ولتاژ اوليه : كيلو ولت
ولتاژ ثانويه: 350 ولت

● يكسو كننده (ركتي فاير)
جريان DC در ظرفيت نامي ژنراتور: 1659 آمپر
جريان DC در ظرفيت حداكثر ژنراتور: 1781 آمپر
ولتاژ DC نامي: 182 ولت
نوع تنظيم کننده ولتاژ: ديجيتالي
 

● تجهيزات ميدان
كنتاكتهاي اصلي
جريان نامي: 2000 آمپر
جريان ماكزيمم: 18000 آمپر
زمان باز شدن: 06/0 ثانيه
زمان بسته شدن: 30/0 ثانيه
ولتاژ نامي: 550 ولت

كنتاكتهاي تخليه
جريان نامي: 500 آمپر
جريان ماكزيمم: 800 آمپر

ترانس ترمز
ظرفيت: 300 كيلو ولت آمپر
نوع اتصالات: Yd5
ولتاژ: 140/400 ولت
امپدانس اتصال كوتاه: 6%
 

● شينه هاي حفاظ دار (Bus duct)

ولتاژ نامي: 8/13 كيلو ولت
حداكثر ولتاژ: 5/17 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل با فركانس شبكه: 38 كيلو ولت
ولتاژ قابل تحمل ضربه اي: 95 كيلو ولت
جريان نامي باسداكت اصلي: 8000 آمپر براي هادي و 7600 آمپر براي محفظه
جريان نامي انشعاب ترانس مصرف داخلي: 1200 آمپر براي هادي و 1140 آمپر براي محفظه
افزايش درجه حرارت براي هادي: 65 درجه سانتيگراد (دماي محيط 40 درجه سانتيگراد)
افزايش درجه حرارت براي پوسته: 40 درجه سانتيگراد (دماي محيط 40 درجه سانتيگراد)
قطر هادي اصلي: 300 ميليمتر
قطر محفظه اصلي: 825 ميليمتر
قطر هادي فرعي: 7/148 ميليمتر
قطر محفظه فرعي 615 ميليمتر
مقطع هادي اصلي: دايره
مقطع هادي فرعي: مربع
سيستم رطوبت گير: هواي خشك
سيستم زمين: اتصال به زمين يكطرفه از طرف ژنراتور
طول باسداكت اصلي: حدود 30 متر
طول باسداكت فرعي حدود 7 متر
وزن كل مقره هاي اتكائي براي سه فاز: 4800 كيلو گرم
وزن هر متر باسداكت اصلي براي سه فاز: 245 كيلو گرم
وزن هر متر باسداكت فرعي براي سه فاز: 144 كيلو گرم

                    

 

مشخصات فنی سد کرخه (قسمت اول)

با توجه به حجم زیاد این مطلب سعی کردم قسمتهای مختلف سد را در چند پست بگذارم . منتظر پستهای بعدی مشخصات فنی سد کرخه باشید .

 

 

بدنــــه ســــد

 

● مشخصات بدنه سد

نوع : خاكي با هسته رسي
حجم كل بدنه سد : 5/32 ميليون مترمكعب
تراز تاج سد : 234 متر از سطح دريا
ارتفاع سد از پي : 127 متر
طول تاج سد : 3030 متر
عرض تاج سد : 12 متر
حداكثر عرض سد در پي : 1100 متر
حجم مصالح پوسته : 6/19 ميليون مترمكعب
حجم مصالح هسته: 65/3 ميليون متر مكعب
حجم خاكبرداري بدنه و سرريز : 15/9 ميليون مترمكعب
شيب پوسته بالادست از رقوم 234 تاج سد با شيب 25/2 : 1 تا رقوم 192 و در اين رقوم برمي به عرض 10 متر ايجاد و سپس با شيب 25/2: 1 تا رقوم 163 و در اين رقوم برمي بطول 30 متر و سپس با شيب 5/2 : 1 كه شيب پوسته بالادست فرازبند مي باشد به پي مي رسد. (قابل ذكر است كه پوسته بالادست از رقوم 234 تا رقوم 192 داراي پوشش ريپ راپ و از رقوم 192 تا 163 و همچنين تا رقوم 140 داراي پوشش خاك سيمان ميباشد)
شيب پوسته پايين دست بدنه در مقطع عرضي كيلومتر 400+1 از رقوم 234 تاج سد با شيب 8/1 : 1 تا رقوم 200 و در همين رقوم برمي به عرض 5 متر سپس با همين شيب تا رقوم 170 به برمي به عرض 84 متر و سپس با شيب 8/1:1 تا رقوم 160 و 135 كه بترتيب به دو برم به عرضهاي 14 و 75 متر خواهد رسيد و سپس تا انتهاي پنجه بدنه سد با شيب 1:2 به رقوم 116 مي رسد.

 

   سيستم انحراف آب ●

سيستم انحراف آب سد كرخه شامل يك آبراهه بتني چهار دهانه (كالورت)، سازه هاي آبگير ورودي، حوضچه آرامش انتهائي، پيش فرازبند، فراز بند و نشيب بند مي باشد

 

● پيش فرازبند و فرازبند

به منظور ممانعت از تأثير مستقيم آب در فصول سيلابي رودخانه در دوران اجراي بدنه اصلي سد، مي بايست قسمتهاي بالا دست و پائين دست محل اجراي سد توسط فرازبند و نشيب بند مسدود گرديده تا محوطه بين اين دو خشك و سازه اصلي اجرا گردد. از آنجا كه فرازبند سد كرخه نهايتا جزئي از بدنه اصلي سد خواهد شد، از يك پيش فراز بند استفاده شده است تا فرازبند نيز در محيط خشك و با مشخصات فني مناسب اجرا گردد.
رقوم تاج پيش فرازبند ، براي سيلاب با دوره بازگشت 20 ساله در دوره خشك، معادل دبي حداكثر 860 مترمكعب در ثانيه، در تراز 5/122 متر از سطح دريا طراحي شده است.
طراحي فرازبند سيستم انحراف كرخه براي سيلاب با دوره بازگشت 100 ساله (m3/s 7240) در رقوم 163 بوده كه در اين رقوم بخشي از سيل 100 ساله (حدود m3/s 3680) قادر به عبور از داخل گالريهاي انحراف مي باشد و باقيمانده آن در درياچه فرازبند مستهلك ميگردد

 

● مشخصات فرازبند

- طول : 950 متر
- حجم بدنه : 5/4 ميليون متر مكعب
- عرض تاج : 20 متر
- بيشترين عرض در پي: 495 متر
- ارتفاع از كف رودخانه : 52 متر
- حداكثر حجم ذخيره : 433 ميليون مترمكعب

● نشيب بند

براساس منحني دبي - اشل رودخانه براي دبي 150 مترمكعب در ثانيه ، سطح آب در پايين دست نشيب بند در رقوم 115 متر و براي دبي سيل 4570 مترمكعب در ثانيه سطح آب در رقوم 5/120 متر و بنا براين رقوم تاج نشيب بند 5/121 متر از سطح دريا در نظر قرار گرفته شده است.

 

● كالورت انحراف آب

عمليات انحراف آب از مسير اوليه خود معمولا اولين اقدامي است كه در پروژه هاي سد سازي به عمل مي آيد. در سد مخزني كرخه براي انحراف آب، استفاده از يك آبراهه بتني (كالورت)و چهار دهانه بهترين روش شناخته شده است. مشخصات اين آبراهه بتني به شرح ذيل ميباشد:
- شكل: چهار دهانه با مقطع هشت ضلعي
- ابعاد هر دهانه : 5/10×5 (ارتفاع × عرض) متر
- طول : 790 متر (با احتساب سازه هاي ورودي و خروجي)
- نوع پوشش : بتن مسلح
- حجم خاكبرداري : حدود 5/1 ميليون مترمكعب
- حجم بتن مصرفي : 223 هزار مترمكعب
- تراز كف دهانه ورودي: 113 متر از سطح دريا
- تراز كف حوضچه آرامش: 100 متر از سطح دريا
- ظرفيت تخليه : 3680 مترمكعب در ثانيه در تراز 70/161 متر از سطح دريا (قبل از تبديل به تخليه كننده عمقي)
 

● سازه ورودي

سازه ورودي آبراهه سيستم انحراف، بطول 32 و عرض 6/30 متر شامل چهار دهانه آبگير، برج آبگير، شيار دريچه ها و دريچه هاي انسداد ميباشد.
براي انسداد مسير آب در دهانه هاي اول و دوم كالورت، از دو دريچه انسداد رأس (Bulk head Gate) هر يك به وزن 32 تن، و براي انسداد مسير آب در دهانه سوم از يك دريچه چرخ ثابت (Fixed-wheel Gate) به وزن 62 تن و براي انسداد مسير آب در دهانه چهارم از يك دريچه غلطكي (Roller Gate) به وزن 82 تن استفاده شده است.
براي بالابردن قطعات و جايگذاري دريچه هاي كالورت از يك جرثقيل دروازه اي طره دار (Gantry Crane) به ظرفيت 120 تن كه در تراز تاج برج آبگير (160 متر)، نصب شده بود استفاده شده است. جرثقيل مزبور پس از آبگيري و انسداد دائم دريچه ها، از محل خود دمونتاژ گرديد.
در قسمت فوقاني برج آبگير، مجاري و پنجره هائي در نظر گرفته شده است كه پس از تبديل كالورت به تخليه كننده عمقي، از آنها به عنوان مسيرهاي ورود آب به تخليه كننده، استفاده ميشود.

 

● سازه خروجي

جهت استهلاك انرژي آب خروجي از كالورت، در انتهاي آن حوضچه آرامشي به عرض 35، طول 5/128 و تراز كف 100 متر نسبت به سطح دريا احداث شده است.
در خروجي هر يك از آبراهه ها نيز شيارهائي براي نصب دريچه هاي استاپ لاگ تعبيه شده است تا در مواقع لازم بتوان با نصب دريچه ها از بازگشت آب به داخل آبراهه ها جلوگيري كرد. براي اين منظور از سه سري دريچه استاپ لاگ استفاده ميشود.
 

● تخليه كننده عمقي

از مجاري كالورت انحراف در زمان بهره برداري به عنوان تخليه كننده عمقي استفاده ميشود. بدينمنظور در 50 متر مياني هر يك از آبراهه هاي اول، دوم و سوم كالورت انحراف و لوله و شير آلاتي نصب شده است كه ضمن محدود كردن سطح مقطع عبور آب در آنها از 48 متر مربع به 14/3 متر مربع، مجموع دبي خروجي آنها را به 360 متر مكعب در ثانيه (در تراز نرمال مخزن) محدود كرده اند.
دهانه چهارم كالورت انحراف نيز بطور كامل مسدود شده و به عنوان راه دسترسي به موقعيت تخليه كننده و شير آلات دهانه هاي ديگر استفاده ميشود.
در سيستم تخليه كننده براي كنترل دبي آب خروجي از دو دريچه اضطراري و سرويس استفاده ميشود كه هر يك بوسيله سرووموتوري به قدرت 175 تن باز و بسته ميشوند.
 

● سيستم آب بندي پي

به منظور نفوذ ناپذير نمودن پي و جلوگيري از زه آب، در پي سد ديواره يا غشائي نفوذ ناپذير اجرا ميگردد. به علت هزينه زياد حفاري و تزريق نا پذيري پي سد كرخه و براي آب بندي مطمئن تر پي، بجاي اجراي پرده آب بند، از ديوار آب بند با بتن پلاستيك استفاده شده است.
اين ديواره آب بند كه با بدنه سد هم محور ميباشد، در زير پي و در مركز هسته رسي اجرا شده است. ساير مشخصات ديوار آب بند به شرح ذيل ميباشد:
- طول ديواره : 2930 متر
- عرض ديواره : 80 /0 تا 1 متر
- حجم كل بتن ديواره : 147370 مترمكعب
- حداقل عمق : 18 متر
- حداكثر عمق : 78 متر

بدليل اهميت تكيه گاه چپ سد و قرارگيري نيروگاه در اين منطقه و با توجه به تأثيري آبگيري و تراوش در لايه هاي مختلف كنگلومرائي، جهت محافظت و پايداري شيبهاي محدوده نيروگاه و كاهش تراوشات، اجراي ديوار آب بند در شرق نيروگاه در نظر گرفته شد. جهت اتصال اين ديوار آب بند به ديوار آب بند اصلي سد، از پرده تزريق در گالري دسترسي كيلومتر 950+0 استفاده ميشود و بدينوسيله عملا جلوي نفوذ آب به محدوده نيروگاه گرفته خواهد شد.

مشخصات ديوار آب بند شرق نيروگاه
طول : حدود 750 متر
تعداد پانل : حدود 300
عمق ديواره : 20 تا 70 متر
حجم تقريبي بتن ديواره : 30 هزار متر مكعب

 

● گالري بازرسي پی

بمنظور دسترسي به پي بدنه واقع در زير هسته رسي، ديوار آب بند، رفتار نگاري ديوار آب بند و برطرف نمودن نقاط ضعف احتمالي در دوران بهره‌برداري، يك گالري بتني به فاصله كمي از ديوار آب بند و در پائين دست آن طراحي و ساخته شده است.
موارد استفاده اين گالري عبارتند از:
- امكان رفتار نگاري و اطلاع از فشار پيزومتري آب در لايه هاي مختلف زير پي سد
- امكان افزايش عمق و يا ترميم آب بندي پي سد
- امكان رفتار نگاري و كنترل نشست پي سد
- امكان زهكش نمودن و كاهش دادن فشار آب هر يك از لايه هاي زمين شناسي زير پي سد
- امكان بازرسي و مشاهده ظاهري وضعيت زير پي

مشخصات گالري بازرسي
- موقعيت: زير هسته رسي به فاصله 5/7 متر، از محور ديوار آب بندپی در پائين دست
- ابعاد: 2/3*6/2 (ارتفاع*عرض) متر
- طول گالري بازرسي: حدود 1300 متر
- تعداد گالري هاي دسترسي: سه عدد به ترتيب در كيلومترهاي 950+0 و 450+1 و 160+2
- طول گالريهاي دسترسي: جمعاً 465 متر
- حجم كل بتن ريزي: 46000 متر مكعب

 

● ابزار دقيق

ابزاردقيق در تاسيسات وپروژه‌هاي حساس و مهم همچون سدهاي بزرگ نقش شريانهاي اطلاعاتي و آگاه‌كننده از عكس‌العمل‌ها و رفتارهاي اين سازه‌ها در برابر شرايط مختلف بارگذاري در مراحل ساخت و بهره‌برداري را بر عهده دارند. به همین منظور برای بررسي رفتار پي و بدنه سد کرخه در حين اجرا و علی الخصوص در زمان بهره برداري، از نقطه نظر فشار منفذي آب، فشار خاك، نشت ها و انحرافات احتمالي بدنه، از نهصد و بیست قطعه ابزار دقيق استفاده شده است . ابزار فوق در 23 مقطع از بدنه و متناسب با وضعيت پي و ارتفاع سد توزيع شده اند.

 

ســـرريــــز

● مشخصات سرريز

با در نظر گرفتن پارامترهائي از قبيل ارتفاع سد، حجم مخزن، نوع سد و اهميت آن در تأمين نيازهاي كشاورزي، توليد انرژي برقابي، موقعيت قرارگيري سد نسبت به مناطق مسكوني پائين دست و خسارات اقتصادي و اجتماعي ناشي از شكست سد، سرريز سد كرخه براي تخليه مطمئن حداكثر سيلاب محتمل (P.M.F) و با در نظر گرفتن ارتفاع آزاد مناسب طراحي گرديده است. مشخصات اين سرريز به شرح ذيل ميباشد:

نوع : اوجي با شوت دريچه دار
موقعيت : جناح راست بدنه
ظرفيت تخليه : 18260 متر مكعب در ثانيه (در حالت وقوع سيلاب P.M.F)
طول كل سرريز: 1118 متر (با احتساب طول حوضچه آرامش و كانال خروجي)
عرض سرريز: 110 متر (بدون احتساب پايه هاي مياني 90 متر)
طول حوضچه آرامش : 164 متر
عرض حوضچه آرامش: 110 متر
بار آب طراحي اوجي سرريز : 17 متر
تراز آستانه سرريز: 209 متر از سطح دريا
حجم خاكبرداري : 5/5 ميليون مترمكعب
حجم بتن مصرفي : 758 هزار متر مكعب

 

بخشهای مختلف سرريز

● کانال تقرب

طول اين کانال حدود 90 متر و تراز کف آن 201 متر از سطح دريا در نظر گرفته شده است. اين کانال وظيفه هدايت آب به سرريز را به عهده دارد.

● سازه ورودي

سازه ورودي سرريز يك سازه بتني حجيم به ابعاد 59×110 متر مي باشد كه شامل اوجي سرريز ، پايه هاي مياني و كناري، دريچه هاي قطاعي و تعميراتي، پل دسترسي در تاج سد، پل جرثقيل دروازه اي و تجهيزات هيدرومكانيكي مانور دريچه‌ها مي باشد.
تاج سازه ورودي سرريز در تراز 209 متر از سطح دريا قرار دارد كه نسبت به رقوم كانال سرريز (تراز 201 از سطح دريا) داراي اختلاف ارتفاع 8 متر مي باشد.
رويه بالادست تاج سرريز با شيب 1:1 و عرض پايه هاي مياني سرريز معادل 4 متر مد نظر قرار گرفته است.
جهت كنترل عبور آب از سرريز از شش سري دريچه قطاعي استفاده ميشود كه هر يك داراي 18 متر ارتفاع ، 15 متر عرض، 22 متر شعاع و 170 تن وزن ميباشند و در نوع خود از بزرگترين دريچه هاي قطاعي ساخته شده در ايران ميباشند. عملكرد هر دريچه قطاعي توسط دو سرووموتور هر يك به ظرفيت 126 تن و با كورس 11 متر انجام ميشود.
جهت تعميرات دريچه هاي قطاعي نيز از 4 قطعه دريچه استاپ لاگ استفاده ميشود كه هريك داري 15 متر عرض، 3 متر ارتفاع و 30 تن وزن ميباشند عمل جابجائي و جايگذاري دريچه هاي استاپ لاگ با استفاده از يك جرثقيل دروازه اي 35 تن و با طول ريل 130 متر استفاده ميشود.
 

● شوت 

شوت سرريز با طولی حدود 600 متر ، از دو دهانه 54 متری که توسط يک ديوار ميانی به ضخامت 2 متر از يکديگر جدا شده اند، تشکيل شده است.
اين شوت ، در 170 متر اوليه با شيب طولی معادل 25 درصد و در 320 متر بعدی با شيب طولی معادل 5 درصد و در انتها با قوس سهموی محدب به طول تقريبی 100 متر، تا نقطه اتصال به حوضچه آرامش ادامه مي يابد.
برای جلوگيری از بروز پديده کاويتاسيون در شوت، از سه هواده در ايستگاههای 230 (محل اتصال شوت 25% به 5% ) ، 550 (محل اتصال شوت 5% به سهمی ) و 614 (در طول قوس سهمی) استفاده شده است.
 

● سيستم استهلاك انرژي و مشخصات آن ( حوضچه آرامش )

جهت استهلاك مطمئن انرژي جريان خروجي از حوضچه آرامش استفاده شده است . حوضچه آرامش از نوع U.S.B.R نوع يك مي باشد. رقوم كف حوضچه آرامش با توجه به ارتفاع ثانويه پرش هيدروليكي و رقوم سطح آب پاياب ، در تراز 95 متر از سطح دريا در نظر گرفته شده است . طول حوضچه آرامش معادل 164 متر و عرض حوضچه برابر 110 متر در نظر گرفته شده است . در قسمت انتهايي ، كف حوضچه با شيب 1:5 (V:H) از رقوم 95 متر در طول 65 متر به تراز 108 متر مي رسد. رقوم تاج ديواره هاي كناري حوضچه بر اساس حداكثر رقوم سطح آب در حال وقوع سيل 1000 ساله با احتساب ارتفاع آزاد معادل تراز 5/122 متر از سطح دريا در نظر گرفته شده است.
 

● منابع قرضه و مشخصات آن

 

منبع قرضه		سطح منبع قرضه (كيلومتر مربع)	عمق منبع قرضه (متر)	فاصله تا ساختگاه سد (كيلومتر)	مقدار حجم مفيد (ميليون متر مكعب)	نوع مصالح	محل استفاده
* درشت دانه	G1	4	10-5	8-4	20	GW-GP	پوسته، زهكش، فيلترها، لايه هاي انتقالي و مصالح بتن
	G2	8/0	متوسط 2	14-11	75/1	GW-GP و مقداري GC
	G3	8	متوسط 3	12-9	5/2	GW-GP
** ريزدانه	C1	5/2	5-3	13-10	2/6	گل سنگ هوا زده CH	هسته رسي سد
معدن چناره				57		سنگ آهك	ريپ رپ شيرواني بالا دست
ملاحظات: GP = شن ماسه دار با دانه بندي نا مطلوب     GC = شن ماسه دار مخلوط با خاك رس GW = شن ماسه دار با دانه بندي مطلوب       CH = رس غير آلي با درجه خميري زياد * بر پايه نتايج آزمايشات اين مصالح جهت تراكم مساعد ميباشند و بيشينه دانسيته خشك آنها بيش از ((g/cm3  08/2 ميباشد. ** نتايج آزمايشات تراكم ناپذيري برجا، نشان ميدهد امكان استفاده از اين مصالح بعنوان هسته رسي وجود دارد

 

 

                        

 

سد های شگفت انگیز جهان

سد بزرگ آسوان

این سد در جنوب شهر آسوان مصر واقع شده است. هدف از ساخت این سد تنها سامان دهی به سیلاب های سالانه رود نیل نیست بلکه هدف اصلی ایجاد یک دریاچه پشت سد به منظور فراهم آوردن ذخایر آبی برای جلوگیری از قحطی و کمبود آب در مواقع خشکسالی، می باشد.

کار ساخت این سد از سال 1960 بعنوان یک پروژه ملی شروع شد و رئیس جمهوری مصر_ناصر_عهده دار تامین هزینه های این طرح بود. پس از این که مصر نتوانست نظر قطعی آمریکا و انگلیس را در رابطه با دریافت وام برای ساخت سد را به خود جلب کند، روسیه ساختار زمینی این سد را طراحی کرده و تجهیزات لازم برای ساختن نیروگاه برق را در اختیار مصر گذاشت. در طی اجرای عملیات ساخت، تدابیر و امکاناتی در نظر گرفته شد تا ساکنان اصلی نوبه(یک سرزمین باستانی در مصر) به وطن اصلی شان بازگردند و در یک اقدام چند ملیتی به بازیابی آرامگاه عظیم ابو سیمبل پرداخته شد.

سد بزرگ آسوان درسال 1970 توسط رئیس جمهور "سادات" افتتاح شد. امروزه این دریاچه با نام دریاچه ناصر تقریبا 500 کیلومتر عرض دارد و مرز مصر و سودان را به هم متصل می کند. علیرغم وجود مشکلات زیست محیطی که توسط سد ایجاد شده است اما این سد یک موهبت الهی برای ملت مصر محسوب می شود. به دلیل وجود این سد در سالهای 1980 و 1990 هنگامی که کل قاره آفریقا دچار قحطی و خشکسالی شده بود کشور مصر دچار هیچ مشکلی در رابطه با کمبود آب نشد و در موارد بسیاری از سیلاب های عظیم و غیر منتظره ایی که پیش می آمد در امان ماند.

اکنون سیستم کشاورزی بطور منظم و سازمان دهی شده در این کشور رواج دارد اما در سال 1996 برای اولین بار آب پشت سد دریاچه ناصر سرریز شد. پروژه هایی در دست است که طی آنها نواحی در امتداد آبریز "توشکا" را دارای سکنه می کند و محله جدیدی را در راستای کانال تازه تاسیس "زاید" در قلب صحرای بزرگ آفریقا برای اسکان مردم احداث کند.

 

سد هوور(Hoover)

سد هوور در تنگه سیاه و بر روی رود کلرادو در حدود 48 کیلومتری جنوب شرقی لس وگاس واقع شده است. و ارتفاع آن از سنگ های پایه تا راس سد که در آن جاده ساخته شده، در حدود 41/221 متر است. برج و نقطه بالایی سد که در کنار نرده ها قرار دارد 19/12 متر از سطح جاده ارتفاع دارد.

وزن تقریبی این سد به بیش از شش میلیون و ششصد تن می رسد و از نوعی بتون ثقیل و چگال ساخته شد که در پشت آن فشار آب حاصل از نیروی گرانشی زمین و نیروی منحنی افقی بر آن وارد می شود. نیروی وارده در هر فوت مربع(48/30 سانتی متر) فشاری معادل با 20430 کیلوگرم بر دیواره سد وارد می شود.

در حدود 4357000 متر مکعب بتون در این سد به کار رفته است.با این میزان بتون می توان ساختمانی را به مساحت 100 فوت مربع و ارتفاع 1600 تا 3200 متر یعنی ساختمانی بلندتر از ساختمان امپراطوری(1250 فوت ارتفاع دارد) را در یک شهر ساخت و یا یک راه ارتباطی با عرض 16 فوت از سانفرانسیسکو به نیویورک کشید.

اولین بتون این سد در ماه ژوئن سال 1933 و آخرین بتون آن در ماه می سال 1935 کار گذاشته شد.بطور تقریبی می توان گفت که در هر ماه 156800 متر مکعب بتون در این سد کار گذاشته شده است.بیشترین میزان کار گذاری بتون در یک روز 10253 متر مکعب بتون (مقداری از این بتون ها در برج ورودی و مکان موتور برق به کار رفته است) بوده و کمترین میزان 269500 متر مکعب در هر ماه بوده است.

آنچه سد هاوور را از دیگر سد ها متمایز می کند این است که این سد از بلوک های سیمانی و یا ستون های عمودی ساخته شده که این بلوک ها دارای سایز های متفاوتی است مثلا در دیواره مخالف جریان آب سد سایز این بلوک ها 60 فوت مربع است و در دیواره موافق جریان آب سد سایز بلوک ها 25 فوت مربع است. بلوک های مجاور در هم فقل می شوند. برای جایگزین کردن بتون در هر بلوک در فضای 5 فوت به زمانی در حدود 27 ساعت زمان نیاز است. هنگامی که دمای بتون پایین می آید مخلوط سیمان و آب که به آن ملات می گویند به فضایی که در نتیجه انقباض بتون در هوای سرد ایجاد می شود فشار وارد می کند و این بتون نوعی ساختار تک سنگ(یک تکه) پدید می آورد.

مواد اصلی کاربردی در این سد ،که تمام این مواد توسط دولت خریداری شد، عبارتند از فولاد مقاوم معادل 45000000 پوند(هر پوند معادل 454 گرم است)، دریچه تنظیم آب 21670000 پوند، صفحات فولادی و لوله های برون ریز 88000000 پوند، لوله ها و ابزار آلات در حدود 1344 کیلومتر، فولاد های ساختاری 18000000 پوند، فلزات کاربردی متفرفه 5300000 پوند است.

پیمانکار از 20 آپریل سال 1931 به مدت هفت سال قرار داد بست که البته تا 29 ماه می 1935 کار بتون گذاری آن تمام شد و بقیه کار های تکمیلی آن تا 1 مارس 1936 به پایان رسید. 21 هزار نفر در کار سد سازی مشارکت داشتند که دستمزد ماهانه آنها 500000 دلار برآورد شده است.

 

سد ایتایپو(Itaipu)

موتور برقی_آبی این سد بزرگ ترین موتور برق پیشرفته جهان محسوب می شود. کار ساخت این سد از سال 1975 شروع و تا سال 1991 به طول انجامید بعنوان یک توسعه دو ملیتی می توان از آن نام برد این سد بر روی رود پارانا بسته شد که حاصل تلاش دو کشور همسایه برزیل و پرتغال می باشد. موتور برق این سد دارای 18 ژنراتور است که گنجایش تولید نهایی برق آن به 12.600 مگا وات می رسد و بطور قطع می توان گفت که خروجی برق سالانه آن 75 میلیون مگاوات است. در سالهای اخیر انرژی تولیدی سد ایتایپو پس از نصب آخرین دستگاه ژنراتور در سال 1991 چندین رکورد جهانی را شکسته است. تولید 77.212.396 مگاوات انرژی در سال 1995، در سال 1996 افزایش یافت و رکورد کنونی تولید برق هم اکنون 80 میلیون مگاوات در سال محاسبه می شود.

عظمت این سد زمانی هویدا شد که در سال 1995 توانست جوابگوی 25% ذخایر انرژی برزیل باشد و 78% ذخایر انرژی پرتغال را تامین کند. موتور برق این سد یکی از جاذبه های توریستی منطقه "فوز دو ایگواکو" است که تا کنون پذیرای 9 میلیون توریست از 162 کشور جهان بوده است. شهر "فوز دو ایگواکو" برزیل که در آن آبشار های مشهوری قرار دارد در کرانه غربی رود پارانا و درست در مرز میان برزیل و پرتغال واقع شده است.

موتور برق این سد در 14 کیلومتری شمال پل اینترنشنال ،که دو شهر "فوز دو ایگواکو" برزیل و "سوداد دل استی" پرتغال را به هم متصل می سازد قرار دارد. در کشور پرتغال چندین سد وجود دارد که ارتفاع نهایی آنها 7.744 متر و عرض آنها حداکثر به 225 متر می رسد. میزان مصالح کاربردی در این سد هم در نوع خود بی نظیر است با استفاده از آهن های کاربردی در این سد می توان 380 برج ایفل ساخت و با استفاده از بتون های مصرفی در این سد می توان 15 بار کانال تونل_پل ارتباطی فرانسه و انگلیس را ساخت. این سد یکی از اعجاب انگیز ترین بنا های کنونی جهان است که بر روی رود پارانا _که از نظر بزرگی هفتمین رود جهان به حساب می آید_ بسته شده است. کارگران یکی از دشوارترین کارهای جهان را به اتمام رساندند که طی آن 50 میلیون تن خاک و سنگ جابجا کردند

 

منبع : mehrzadcivilengineer.blogfa.com

 

سد ذخيره اي كريت طبس

 چکیده :

سد ذخيره اي كريت در حوالي شهرستان طبس توسط شركت ساختماني اويول احداث شده و در سال 1384 به بهره برداري رسيد. هدف از اجراي اين طرح تامين آب شرب و كشاورزي، مهار سيلاب و حفظ سد تاريخي كريت است. در متن حاضر، ويژگيهاي سد و نكات اجرايي برخي از بخشهاي آن تشريح مي گردد .

 

موقعيت جغرافيايي و تاريخي

سد ذخيره اي كريت، با هدف تامين آب شرب شهرستان طبس و تامين آب كشاورزي و مهار سيلابها، در 56 كيلومتري جنوب شرق شهرستان طبس و در نزديكي روستاي چيروك احداث شده است. موقعيت اين سد بر روي رودخانه كريت در نزديكي محل سد قديمي كريت انتخاب گرديده است. رودخانه كريت در جنوب شرقي شهرستان طبس جاري بوده و از ارتفاعات شتري سرچشمه گرفته و يكي از سرشاخه هاي رودخانه نمك كه به كوير (دق) روح مرغوم مي ريزد، مي باشد. مختصات جغرافيايي محل سد عبارتست از ’14 و ْ57 طول شرقي و ’26  و ْ33 عرض شمالي.

سد قديمي كريت با مصالح بنايي (سنگ و ملات ساروج) مرتفع ترين سد قوسي باستاني در جهان است. بنابر اطلاعات و مدارك موجود، اين سد بالغ بر 700 سال قدمت دارد. ارتفاع كل آن 50 متر مي‌باشد كه نيمي از آن، حدود 25 متر، در رسوبات مدفون مانده است. طول تاج در حدود 55 متر و پهناي سد در تراز تاج 120 سانتيمتر است. لازم به توضيح است كه به منظور جلوگيري از فرسايش و سهولت بازديد، پوشش بتني و جانپناه بر باريكه ي تاج اين سد، توسط سازنده سد بتني، اجرا گرديده است. عليرغم انباشتگي رسوبات در پشت سد قديمي، اين سد تا قبل از احداث سد جديد، هرچند به ميزان محدود، مورد بهره برداري قرار مي گرفته است

 

1- مشخصات سد

سد جديد کريت از نوع بتني بوده و بشكل تركيبي قوسي – وزني طراحي شده است. از الزامات انتخاب اين شكل براي سد، حفظ سد باستاني بصورت دست نخورده است. جناح راست سد بصورت وزني و جناح چپ بصورت قوسي است. قسمت قوسي، از يك طرف به ديواره كوه تكيه دارد و از طرف ديگر به قسمت وزني سد. بديهي است پهناي قسمت تحتاني در قسمت قوسي، كمتر از قسمت وزني است. در ناحيه اتصال، اين دو قسمت بصورت تدريجي به يكديگر تبديل مي شوند. ارتفاع تاج سد از پايين ترين نقطه فونداسيون 53 متر و طول تاج 345 متر است، حجم سنگبرداري و حفاري پي سد 40000 متر مكعب و حجم بتن بدنه سد و سازه هاي جانبي مجموعاً 120000 مترمکعب است. سازه‌هاي جنبي سد، مشتمل بر سيستم  انحراف آب، آبگيري و تخليه تحتاني و سرريز مي باشد . شكل 1: پلان سد و مخزن

 

2- روش اجراي بخشهاي مختلف سد

 

2-1- پي كني و سنگ برداري

برای رسيدن به ترازهاي تعيين شده جهت اجراي پي سد، لازم است با استفاده از روشهاي انفجاري نسبت به برداشت سنگ در محدوده مورد نظر اقدام گردد. با توجه به نزديكي محدوده اجراي سد به سد قديمي كريت و به منظور كاهش و يا حذف اثرات منفي ناشي از انفجار كه عمدتا به صورت شكستگيهاي ناخواسته و پديد آمدن ترك و شكاف در پي و بستر بروز مي كند، از روشهاي انفجار كنترل شده، استفاده گرديده است.

 

استفاده از روشهاي انفجار كنترل شده (smooth blasting)

نوع و مقدار مواد منفجره، آرايش هندسي چالها و فواصل زماني انفجارها بگونه اي انتخاب گرديد كه بيشترين سهم انرژي حاصل از انفجار، صرف جدا نمودن سنگ شود و حتي الامكان كمترين ميزان به انرژي لرزه اي تبديل گردد.

در شكل هاي زير دو روش انفجار كنترل شده گوه‌اي و موازي نشان داده شده است. درصورتيكه توده سنگ مورد نظر براي حفاري لبه آزادي نداشت، از روش گوه‌اي بعنوان اولين جبهه كاري استفاده مي‌شد. پس از ايجاد لبه هاي آزاد با استفاده از روش موازي، كار ادامه مي يافت. ارقام درج شده در كنار هر چال ترتيب انفجار را نشان مي‌دهند .

شكل2: مقطع كلي در روش انفجار كنترل شده (smooth blasting) گوه اي

 

شكل 3: آرايش چالها و توالي انفجار در روش انفجار كنترل شده (smooth blasting) موازي، در اين حالت سطح توده سنگ لبه آزاد دارد. اين لبه آزاد بعد از انجام انفجار به روش گوه اي ايجاد مي گردد.

 

 ايجاد مانع در مقابل انتشار امواج از روش پيش شكافت (pre-split blasting) و ناحيه ضربه خور (buffer blasting)

اين دو روش به منظور جلوگيري از انتشار امواج ناشي از انفجار بكار رفته و مانع از ايجاد تخريب‌هاي ناخواسته گرديده است.

در روش پيش شكافت، قبل از آتشكاري اصلي و در پيرامون محدوده مورد نظر شكافهايي ايجاد گرديد كه موجب انعكاس امواج شده و از خروج آنها از محدوده مورد نظر جلوگيري مي نمود. اين شكافها با حفر چالهاي نزديك به هم و انفجار همزمان آنها با مواد منفجره اندك ايجاد مي شدند

در روش ضربه خور ناحيه اي ايجاد مي شد كه با جذب ضربات ناشي از انفجار موجب استهلاك انرژي ارتعاشي امواج مي گرديد. براي ايجاد اين ناحيه يك سري چال با فاصله كم حفر شده؛ سپس مواد منفجره با چگالي و مقدار كم درون اين چالها قرار گرفته و بطور متوالي بين چالهاي اصلي و مرزي منفجر شده است.

 

انتخاب روش انفجار با توجه به فاصله از سد قديمي

با توجه به كاهش اثرات تخريبي نسبت افزايش فاصله از محل انفجار، محدوده عملياتي بر حسب فاصله از سد قديمي به سه ناحيه تقسيم شد.

ناحيه با فاصله زياد؛ انفجارهاي انجام شده در اين ناحيه ارتعاش هايي در سازه ايجاد كرد كه در حد مجاز ايمني قرار مي گرفت. در اين ناحيه بدون نياز به كنترل هاي خاص انفجار، عمليات حفاري انجام مي يافت.

ناحيه با فاصله متوسط؛ در اين ناحيه لازم بود تا عمليات انفجار به روشهاي كنترل شده
(smooth blasting) انجام گرفته و مقدار و نوع مواد منفجره بگونه اي انتخاب شود كه ارتعاشهاي ايجاد شده در سازه از حد مجاز فراتر نرود. در صورت لزوم در اين ناحيه موانع انتشار امواج (به روشهاي ذكر شده) ايجاد مي گردد.

ناحيه با فاصله كم؛ در اين ناحيه تعداد چالها زياد و مواد منفجره مصرفي بسيار اندك بود. به منظور كاهش انرژي لرزه اي دهانه چالها بسته نمي شد. در اين حالت انفجار فقط موجب ترك خوردن سنگها شده و جدا كردن آنها از توده سنگ بايد بصورت دستي انجام مي گرديد. با توجه به بازدهي كم عمليات در اين ناحيه اين امكان بود كه چالهايي با فواصل كم حفر كرده و از مواد منبسط شونده (مانند كتراك) براي ايجاد شكاف در توده سنگ استفاده نمود.

 

2-2-  پرده آب بند

جهت كاهش گراديان هيدروليكي زير پي سد و كاهش ضريب نفوذ پذيري در پي و جناحين، پرده آب بند در سرتاسر محور سد ايجاد گردد. تزريق پرده آب بند موجب بهبود كيفيت سنگ از نظر تحكيمي نيز گرديد. عمق پرده آب بند معمولا تا قسمتي از توده سنگي  در نظر گرفته شد كه آزمايش نفوذ پذيري در قطعات لوژن 1 را نتيجه بدهد.

ايجاد پرده آب بند از طريق عمليات حفاري و گمانه زني و تزريق دوغاب سيمان با فشار مناسب جهت آب بندي و پركردن درزه ها، شكافها و فواصل خالي در عمق پي انجام شده است.

در حالت طبيعي بهتر اين بود كه حفاري و تزريق قسمت پي اول انجام شود تا به تبع آن اجراي بتن بدنه از پايين ترين قسمت شروع گردد؛ ولي به لحاظ اينكه كار حفاري و تزريق در جناح راست تقريباً آماده انجام بوده و در قسمت پي با توجه به تداخل با رسوب برداری کف و سنگ برداری طرفين سد قديمی، هنوز اجراي عمليات حفاري و تزريق ميسر نبود، انجام عمليات از جناح راست شروع و متعاقبا در جناح چپ پی ادامه يافت. در اين طرح با توجه به جنس زمين كه سنگي است تزريقات از پايين به بالا انجام گرديد. در توده سنگ پی سد کريت لايه ها و قطعات كوارتز و سيليس به چشم مي‌خورد كه كار حفاري را تحت تاثير قرار مي داد و تجهيز لازم متناسب با حفاري در اين سنگها صورت پذيرفت.

جهت كنترل و تعيين شرايط كيفي تزريق در سنگ از گمانه هاي كنترل استفاده شد. اين گمانه‌ها در منطقه مورد نظر بصورت مايل و حداقل 5 تا 10 متر عميق تر از عمق پرده آب بند و محدوده تحكيم يافته حفر مي‌گرديد. با توجه به آثار سيمان در مغزه ها مي توان كيفيت تزريق را مورد مطالعه و سنجش قرار داد.

شكل 4: نحوه آرايش پرده آب بند در زير پي سد

 

 

2-3- دال بتني زير پي

در توده سنگ بستر زير پي سد و در عميق ترين ناحيه آن شكافي V شكل وجود دارد كه حاصل فرسايش در طي دوران گذشته است و در دوره بهره برداري از سد تاريخي، بتدريج با رسوبات آبرفتي انباشته شده است. حفاريهاي مطالعاتي و آزمايشها نشان دادند كه تراكم رسوبات در اين ناحيه به حدي است كه مي توان با تزريق مناسب، آنرا كاملا تحكيم و آب بند نمود. از اينرو طرح سد به گونه اي در نظر گرفته شد كه رسوبات شكاف مذكور به روش فوق اصلاح شده و يك دال بتني ضخيم بعنوان پي سد در اين قسمت، روي آن اجرا گردد.

 

2-4- اجراي بدنه سد

يك مشكل اصلي در اجراي سازه هاي بتنــي حجيم، كنترل يا حذف ترك خوردگي حرارتي و در مورد سازه هاي آبي، نشتي درزهاي ساخت است. به دليل وجود حجمهاي بزرگ بتن، گرماي ناشي از هيدراته شدن سيمان نسبت به ديگر موارد بتن سازه اي مشكلات بيشتري ايجاد مي كند و اتخاذ برخي تدابير براي محدود ساختن افزايش دما برروي قالب بندي تاثير حياتي دارد. دماي بتــن به ويژه در آب و هواي گرمتر بايد در زمان بتن ريزي و هيدراتاسيون به روشهاي زير در كمترين حد حفظ شود: استفاده از سيمان كم حرارت، استفاده از نرمـه خاكستر آتشفشاني يا پوزولان ديگري به جاي بخشي از سيمان، سرد سازي، تكنيكهاي عمل آوري ويژه و استفاده از قالبهاي فولادي گرما - پراكنشي. مراحل، پلان و ترتيب بتن ريزي بلوكها به گونه اي انتخاب شده است كه گرماي حاصل به طور مناسبي كنترل شود. علاوه بر آن، اين نكته نيز مورد توجه قرار گرفته است كه بين بلوكها اختلاف ارتفاع زياد ايجاد نشود تا بارگذاري روي پي بتدريج و بصورت يكنواخت انجام گيرد. بطور كلي اختلاف ارتفاع بلوكها هنگام بتن ريزي به گونه‌اي انتخاب مي‌گردد، كه هم شرايط بتن ريزي تسهيل گردد و هم قالب بندي سطوح درز به حداقل ممكن كاهش يابد. باز كردن قالبها نيز طوري برنامه ريزي شده است كه از ايجاد شوكهــاي حرارتي كه به ترك خوردگي سطح بتن منجر مي گردد، جلوگيري شود.

 

2-4-1- قالب بندي مراحل بتن ريزي

متداول ترين روش براي تعديل جمع شدگي و گرماي ناشي از هيدراتاسيون در سازه بتني حجيم، محدود كردن ارتفاع مراحل بتن ريزي است. در اين سد ارتفاع بلوكها 2.5 متر در نظر گرفته شده است.

به جز در مرحله اول بتن ريزي پي، قالب هاي مــورد استفاده از نوع طره اي پشت بند دار است. مراحل بتن ريزي مستلزم قابليت استفاده مجدد از قالبها بطور متعدد است؛ از اينرو قالبها از فولاد ساخته مي شوند تا در برابر بارهاي وارده و در طول زمان استفاده مكرر خود، پايداري نشان دهنــد. در اين قالبها از جك بعنوان پشت بند استفاده شده است. اين جك ها علاوه بر تنظيم نمودن قالب به هنگام نصب، از حركات آن به بيرون نيز به هنگام بتن ريزي جلو گيري مي نمايند. در پشت قالب پياده روهاي پيش‌بيني گرديده است كه نصب قالب و همچنين رفت و آمد عوامل اجرايي را امكان پذير نمايد. قالب ها با مهارهايي كه از قبل در بتن نصب مي گردد به بلوك پايين محكم مي شوند.

سريعترين چرخه بتن ريزي مجاز در كارهاي بتني حجيم مستلزم باز كردن و برپايي مجدد قالبها در عرض 24 تا 48 ساعت پس از تكميل يك مرحله بتن ريزي و تكميل مرحله بتن ريزي بعدي در عرض 72 ساعت است. تحت چنين شرايطي لوازم مهار قالب بايد در بتني عمل كنند كه مقاومت فشاري يا پيوستگي آن 15 در صد مقاومت  28 روزه است. حتي زماني كه بين مراحل بتن ريزي متوالي 5 روز فاصله وجود دارد، بتن كم سيمان كه مستلزم استفاده از لوازم نگهداري ويژه اي در قالبها است تا براي حمايت قالبها مرحله بتن ريزي بعدي مقاومت كافي ايجاد كنند.

 

2-4-2- بتن ريزي

در هر مرحله بعد از آماده شدن قالب، واتر استاپ، نصب لوله هاي پس سرمايش (post-cooling)، نصب لوله هاي تزريق و نصب ابزار دقيق و كنترل نقشه بردار و اخذ مجوز بتن ريزي، يك لايه ملات ماسه و سيمان اجرا گرديد. ملاتي كه بدين ترتيب ريخته مي شود به منظور يكپارچه كردن بتن قديم و جديد و همچنين آب بندي بين بلوك هاي بتن است.

بعد از پخش يك لايه ملات ماسه و سيمان، بتن اصلي با مشخصات طرح اختلاط مصوب ساخته و در محل آماده شده براي اينكار ريخته مي شود. روش بتن ريزي بدين طريق است كه اولا" بتن ريزي پيوسته اجرا شده و از قطع بتن به هر دليل بايستي جلوگيري شود تا درز سرد بوجود نيايد. براي بالابردن كيفيت، با ويبره هاي قوي متناسب با حجم بتن و دانه بندي، ويبره زده مي شود. بديهي است، به همان ميزان كه كم ويبره زدن باعث پايين آمدن مقاومت مي‌گردد، ويبره بيش از حد نيز باعث جدا شدن دانه ها مي‌شود. از ريختن بتن در يكجا خودداري شده و بتن در لايه هاي 50 سانتيمتري ريخته شده است.

بعد از اتمام بتن ريزي و صاف كردن سطح بتن و پس از اتمام زمان گيرش، سطح بتن با واتر جت شسته شده و يك سطح مضرس جهت بتن ريزي مرحله بعد آماده مي شود.

بعد از هر مرحله، عمل آوري (curing) بتن براي مدت حداقل سه روز متوالي انجام شده است. براي اين منظور از فواره هايي كه روي سطح بتن قرار مي گرفتند استفاده مي شد.

 

2-4-3- تزريق درزهاي انقباض

به منظور يكپارچه كردن بدنه سد، در بين بلوك هاي مختلف سد لوله هايي بمنظور تزريق دوغاب سيمان نصب شده است كه روي آنها در فواصلي كه مشخصات فني تعيين كرده كلاپه هايي نصب تعبيه شده است. بعد از اتمام بتن ريزي سد، از روي سد و از داخل گالري ها نسبت به تزريق دوغاب طبق مشخصات فني اقدام مي گردد. زمان و شرايط تزريق از اهميت خاصي برخوردار است و به گونه اي انتخاب شده است كه، فرآيند هيدراتاسيون تمام شده و حداكثر انقباض در بلوك هاي بتن بوجود آمده باشد. اين كار به صورت همزمان در درزها انجام شده بطوريكه از حركات افقي بلوك ها جلوگيري شود.

 

منابع:

-  اسناد قرارداد سد ذخيره اي كريت طبس، مشخصات فني سد

-  گزارش هاي پيشرفت فيزيكي پروژه طي سالهاي 1380 الي 1383، دفتر فني كارگاه سد كريت

-  تكنولوژي اجرايي سد كريت، 1380، دفتر فني شركت ساختماني اويول

 

برگرفته از سایت انجمن بتن ایران

سد یانگ تسه

ساخت سد بيست و پنج ميليارد دلاری سه دره ، با هدف مهار کردن قدر مخوف رودخانه باستانی يانگ تسه (رودخانه زرد) ، سرانجام در سال 1933 آغاز شد. با سرعت کنونی پيشرفت کارها ، تمام 26 واحد ژنراتور در حال ساخت بايد تا سال 2009 به کار افتند و توليد برق ر آغاز کنند. اين سد ، با ظرفيت توليد نيروی 2/18 ميليون کيلو وات ، معادل توليد 18 نيروگاه هسته ای ، بلند پروازانه ترين طرح در حال اجرا از نوع خود در جهان به شمار می آيد. عرض اين سد ، پس از تکميل ، بيش از 1600 متر و ارتفاع آن متجاوز از 550 متر خواهد بود. کل سازه به حدود 26 ميليون تن بتن ، و برپاداشتن 281000 تن سازه فلزی نياز دارد. در مجموع 250000 نفر در اين پروژه کار خواهند کرد. " سد سه دره چندان عظيم است که هماهنگ کردن پيشنهادهای مناقصه و تهيه و تدارک کارها می توانسته يک کابوس بوده باشد." بالها يانگ ، طراح ، شرکت توسعه و عمران پروژه سه دره چين در کشوری که نيازهای انرژی اش عمدتا از سوخت ذغال سنگ تامين می شود ، تغيير جهت به توليد برق آبی، سالانه گسيل 100 ميليون تن کربن و دی اکسيد و 10000تن کربن مونوکسيد به جو را می کاهد. که به راستی ارقام خيره کننده ای اند. بدون شك مانند هر کار و وظيفه دولتی (عمومی) ديگری در اين مقياس ، در اينجا هم نقطه ضعفی وجود دارد. گروه های زيست محيطی از اين بابت نگران اند که اين سد با تغيير دادن مسير چرخه آب رودخانه ، می تواند محيط زيست را تهديد کند و بر معيشت 75 ميليون نفری تاثير نامطلوب گذارد که از طريق ماهيگيری يا زراعت در امتداد يانگ تسه روزگار می گذرانند.

نگرانی گروه های حقوق بشر هم بر اين عقيده اند که تعدادی سدهای کوچک و متوسط می تواند گزينه ارزانتری برای اين پروژه عظيم باشند و می توانند نياز به اسکان دادن تقريبا يک ميليون نفر در جای جديد را برطرف کنند. باستان شناسان خاطر نشان می کنند که که بخش چشمگيری از ميراث چينی به محض آبگيری درياچه پشت سد از بين خواهد رفت ، و اين اتفاق می تواند بر گردشگری منطقه ، که يکی از منابع عمده درآمد آنجاست ، تاثير بگذارد. امتيازها و سودهای فراوان اما ، فوايدی که تکميل اين پروژه دربر خواهد داشت ، چندين برابر زيان های آن است. برق آبی ، مستقل از اين که فارغ از گسيل گازهای گلخانه ای است ، يکی از ارزانترين منابع سوخت تجديدپذيری است که تاکنون بشر شناخته است. مدافعان ساخت اين سد بر سهم آن در مهار سيلابها تاکيد می ورزند ، و تصريح می کنند که ظرفيت انباشت سيلاب پرحجم درياچه پشت سد تناوب سيلاب های عظيم در مسير رودخانه را از يک بار در هر ده سال به يک بار در هر يکصد سال خواهد کاست. درياچه پشت سد حتی می تواند تاثير تعديل کننده بر اقليم منطقه برجای گذارد.

اين پروژه از طريق افزايش نواحی قابل کشتي رانی يانگ تسه توسعه اقتصادی بسيار ضروری را به درون نواحی روستايی خواهد برد ، و اين امکان را فراهم می آورد که ترابری و تجاريت رودخانه ای به اعماق نواحی باختری رسوخ کند. به علاوه کارشناسان دولتی اظهار می دارند که انرژی (برق) توليد سد هر سال تا 65 ميليارد دلار در بخش های صنعتی درآمد کسب و ميليون ها فقره اشتغال ايجاد خواهد کرد. طراحی ساخت يک سد در بهترين شرايط هم کار پيچيده ای است. از اين رو ، چالشی را تصور کنيد که طراحی سدی پديد می آورد که سد هوور در برابرش يک اسباب بازی به نظر می آيد. Primanera (مختلط) برای اين کار بزرگ وارد شدن Primanera: اين نرم افزار مديريت پروژه برای طراحان چينی ابزاری آرمانی بود. باي هوا يانگ ، يکی از طراحان شرکت توسعه و عمران پروژه سد دره چين، می گويد که اين نرم افزار از آغاز پروژه ضروری و اجتناب ناپذير بوده است."اين نرم افزار به خصوص در سه جنبه مفيد و دسترس پذير بود: طراحی ، زمان بندی و تنظيم بودجه." يانگ توضيح می دهد که اين نرم افزار برای کاربران اين امکان را فراهم می آورد که به پايگاه های داده ای تامين کننده طراحان ، مديران ساخت و مشاوران دسترسی پيدا کنند. اين نرم افزار آنگاه طرح مفروض را با برآوردهای قيمت ها ، عملی بودن فنی و زمان بندی ، از روی پايگاه داده ای آن ، منطبق می کند.

به گفته يانگ: " سد سه دره چندان عظيم است که هماهنگ کردن مناقصه با تدارکات می توانست به يک کابوسی بدل شود. اما هرچند که ما با سيل پيشنهادهای شرکت های متعدد ساخت و ساز مواجه بوديم ، نرم افزار Primanera ما را توانايی بخشيد تا به طور سامان مندی پيشنهادهای مناقصه را تحليل و آنها را که غيررقابتی بودند حذف کنيم." هم اکنون که ساخت و ساز عملا آغاز شده است ، اين نرم افزار کماکان نقش چشمگير و مهمی در نظارت بر گزارش های ميدانی و همزمان کردن اطلاعات در ميان اعضای مختلف گروه بازی می کند. جهان ناظر است در اين پروژه ، جايی برای خطا وجود ندارد. سال بعد ، جريان آب از مسير دائمی اش بازخواهد ايستاد و مطابق برنامه زمان بندی چهار مولد اول برق اين نيروگاه برقی آبی آغاز به کار خواهند کرد.

وجهه يک ملت در معرض آزمونی خطير قرار گرفته است. و در حالی که جهان نظاره گر همه جريانهاست ، نسل کنونی چين در کار است تا بلندپروازی های نسل های پيشين را تحقق بخشد. سد به مرحله نهايی می رسد يادداشت سردبير: وقتی اين مجله زير چاپ می رفت ، چين اعلام کرد که ساخت کانال های انحرافی سد تکميل شده، و به اين صورت جريان طبيعی يانگ تسه امکان پيدا می کند از گودال های بده طغيان آب سد بالقوه تکميل شده عبور کند. در برنامه راه افتادن اين سد انحرافی ، که به طور زنده از تلويزيون چين پخش می شد ، اعلام شد که مرحله نهايی اين پروژه عظيم آغاز شده است .